اندوختهگذاری به جای انباشت راهکار تبدیل ثروتهای راکد به سرمایه مولد در سال ۱۴۰۴, نامگذاری سال ۱۴۰۴ به عنوان سال اندوختهگذاری برای تشکیل از سوی رهبر معظم انقلاب، دریچهای نو به سوی بازنگری در حرکتی اقتصادی ما گشوده است. این رویکرد، فراتر از هر نگرش سیاسی، تأکیدی بر اهمیت خروج اندوختههای راکد از انباشت بیثمر و هدایت آنها به سمت تشکیل، خلق ارزش و آبادانی است.
ثروتهایی که در پستوی خانهها و درون بالشتها بیکار ماندهاند، اگر به جریان سرمایهگذاری داخل شوند، میتوانند نیروی محرکه اقتصاد ملی گردند، زیرا تشکیل ستون فقرات هر اقتصاد پویایی است و در این صورت هم فرد را منتفع میسازد و هم به شکوفایی اقتصاد کشور و منفعتمندی همگانی منجر میگردد. ریشههای دینی و اخلاقی انباشت ثروت این نوشته ریشههایی عمیقتر در قرآن مجید و روایات اهلبیت (ع) دارد.
قرآن کریم در سوره توبه به صراحت انباشت بیثمر ثروت و عدم منفعتگیری از آن در مسیرهای با لیاقت را نکوهیده و آن را نهی فرموده است وَالَّذِینَ یَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّهَ وَلَا یُنْفِقُونَهَا فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِیمٍ. در این آیات، کنز به انباشت و انجماد اندوختهای اشاره دارد که در تشکیل و جامعه نقشی ندارد و از چرخه اقتصاد بیرون مانده است.
این هشدار، مسئولیت اجتماعی اندوخته را بر ما میتاباند ثروت باید در مسیر سازندگی و تشکیل به کار گرفته شود، نه اینکه در پستو نهان بماند. مفهوم کنز در روایات نیز بازتابی روشن دارد. امیرالمؤمنین علی (ع) میفرمایند الْمَالُ إِذَا لَمْ یُنْفَقْ فَهُوَ کَنْزٌ (مال اگر خرج نشود، گنج است).
در روزگار ما، تبدیل پول به طلا یا ارز و نگهداری آن، مصداقی از کنز است که نه تنها فرد را از سود با برکت محروم میسازد، بلکه اقتصاد را از جریان حیاتبخش خود تهی میکند. نقش گمشده بانکها و انحراف کارکرد نمیتوان از نقش بانکها در این میان چشمپوشی کرد.
تصاد را بچرخاند.
اما در سالهای اخیر، ناظر چرخشی در کارکرد بانکها بودهایم؛ به جای ایفای نقش واسطهگری مالی و حمایت از تشکیل، بسیاری از بانکها به بنگاهداری روی آوردهاند. آنها اندوختهها را در املاک، مستغلات، سکه، ارز و یا پروژههای غیرمولد حبس کرده و از رسالت اصلی خود دور شدهاند. این انحراف، نه تنها جریان نقدینگی را از تشکیل دور کرده، بلکه اعتماد مردم به نظام بانکی را نیز تضعیف نموده است.
تأمین مالی جمعی راهکاری کمریسک و آزموده برای خروج از دام انباشت اندوخته یا کنز و تبدیل آن به جریانی مولد، اقتصاددانان جهان راهکارهای مختلفی پیش گرفتهاند. یکی از موثرترین و کمریسکترین این روشها، تأمین مالی جمعی یا است. در این روش، اندوختههای کوچک و خرد از تعداد زیادی فرد جمعآوری شده و به پروژههای مولد، کسبوکارها و استارتاپها تعلق مییابد.
این مدل در جهان مثالهای فوقالعاده موفقیتآمیزی دارد کیکاستارتر از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۱ بیش از ۵.۶ میلیارد دلار برای بیش از ۲۰۰ هزار پروژه جمعآوری کرده است. پروژه ساعت هوشمند پبل تنها با هدف ۱۰۰ هزار دلاری، بیش از ۱۰ میلیون دلار از ۶۸ هزار نفر جذب کرد. ایندیگوگو از سال ۲۰۰۸ تاکنون بیش از ۱ میلیارد دلار از اندوختههای خرد برای پروژههای متنوع جذب نموده است.
گوفاندمی با تمرکز بر اهداف اجتماعی، تا به امروز بیش از ۱۷ میلیارد دلار اندوخته از عموم مردم جذب کرده است. پروژه کندوی عسلخوری نوآورانه، در سال ۲۰۱۵ با جذب ۱۳ میلیون دلار از ۳۷ هزار نفر، تحولی در صنعت زنبورداری ایجاد کرد. این مثالها گواهاند که تأمین مالی جمعی، فارغ از جغرافیا، ابزاری قدرتمند برای تبدیل اندوختههای خرد و پراکنده به نیروی محرکه تشکیل و نوآوری است.
ظرفیت سکوهای تأمین مالی جمعی در ایران در ایران نیز این رویکرد در حال گسترش است و چندین سکو تحت نظارت فرابورس، قدمهای موثری برداشتهاند. سود پیشبینیشده این سکوها گاه به ۵۰ درصد میرسد و با ضمانتنامههای معتبر، اعتماد اندوختهگذاران را جلب کردهاند. مزیتهای کلیدی این سکوها عبارتند از ضمانت اصل اندوخته با ابزارهایی همانند چک، وثیقه و نظارت فرابورس، که شفافیت و امنیت را افزایش و ریسک را کاهش میدهد.
سود ۳۰ تا ۵۰ درصدی در هر پروژه که گاه زمان اجرا تنها شش ماه است، بازدهی بسیار بالاتری نسبت به سپردههای بانکی و سبدهای بورسی. امکان سرمایهگذاری با مبالغ حداقلی (از ۵۰۰ هزار تومان)، که امکان شراکت را برای همه فراهم میآورد. معافیت مالیاتی که بازده سرمایهگذاری را بهبود میبخشد. فرصتی برای تحول اقتصادی سال اندوختهگذاری در تشکیل، فرصتی است برای تحول نگاه ما به اندوختههایمان و تبدیل کنز به جریانی مولد.
تجربیات جهانی همانند کیکاستارتر و ایندیگوگو نشان دادهاند که اندوختههای خرد میتوانند به خلق شاهکارهای نوآورانه منجر شوند و سکوهای نوپای ایرانی نیز ثابت کردهاند این مدل در بستر اقتصاد ایران نیز کارآمد است. با بیش از سه هزار میلیارد تومان نقدینگی هدایتشده تا به امروز، این سکوها راهی عملی برای رهایی از کنز و حرکت به سوی اقتصادی پویا و شکوفا ارائه خواهند داد.