نامه رئیس فرهنگستان علوم به دبیرکل سازمان ملل متحد: ترور دانشمندان، تهدیدی جدی برای اصول همزیستی مسالمت‌آمیز و نظم شکننده همکاری‌های بین‌المللی است_راسخ

کد خبر: ۲۸۴۸۶۹

تاریخ انتشار کردن: چهارشنبه ۰۸ مرداد ۱۴۰۴ – ۱۸:۴۲

به گزارش بهداشت نیوز متن نامه به شرح زیر است:

به: عالیجناب آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد

نوشته: خواست اصولی در دفاع از قلمرو حاکمیتی، علم و تمدن

عالیجناب،

در ساعات اولیه جمعه، سیزدهم ژوئن، جهان ناظر فاجعه‌ای کریه می بود که بایستی، هم در ضمان حقوقی و هم در حافظه تاریخی، به نام حقیقی‌اش، یعنی عمل جنگی از پیش برنامه‌ریزی شده علیه قلمرو حاکمیتی جمهوری اسلامی ایران، توسط رژیم اسرائیل با نیتی به عمد و غیرقانونی خوانده شود. این نقض آشکار قوانین بین‌المللی، تجاوزی علیه منشور ملل متحد و اهانتی به اصول بنیادین عدل بین‌المللی، قلمرو حاکمیتی ملی و حرکت متمدنانه ملت‌ها می بود.

رژیم اسرائیل، صراحتاً و تعمداً، شهرهای ایران را موشک باران کرد و محلات غیرنظامی، مؤسسات علمی، زیرساخت‌های پزشکی، مکان‌های برجسته فرهنگی و تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز که تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی فعالیت می‌کردند، را مورد اصابت قرار داد. این حملات هم در نیت و هم در تاثییر، دعوا‌ای نمادین به بنای دانش، به قداست علم و به روح انسانی بودند که پیشرفت تمدن مرهون آنها است. در بین قربانیان دانشمندان، پژوهشگران و متخصصانی بودند که زندگی خود را وقف خدمت به بشریت کرده بودند. مقصد قرار دادن به عمد این چنین بنیان‌ها و افرادی، دعوا‌ای علیه نفس ایده تمدن است که به آن، شدت اخلاقی اختصاصی‌ای می‌بخشد و محکومیت جهانی و پاسخگویی فعال و پایدار را می‌طلبد.

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، به گفتن عالی‌ترین متولی حیات علمی سرزمین و نیز به گفتن عضوی از جامعه گسترده‌تر علمی جهانی، صدای خود برای اعتراض قاطع را بلند می‌کند. هنگامی که آزمایشگاه‌ها به میدان نبرد تبدیل شده و دانشمندان به کام مرگ کشیده ‌شوند، پیمانی که جامعه بین‌المللی را به هم پیوند می‌دهد، گسیخته خواهد شد. هنگامی که بیمارستان‌ها مورد دعوا قرار می‌گیرند و مراکز تحقیقاتی ویران خواهد شد، نه فقط خاک یک سرزمین، بلکه بافت اخلاقی مشترک بشریت است که زخم برداشته است.

ما به صراحت پافشاری می‌کنیم که این عمل های، نقض مستقیم و عامدانه ماده ۲ بند ۴ منشور ملل متحد است که تهدید یا منفعت گیری از زور را علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری ممنوع می‌سازد. این اصل بنیادین در اعلامیه اصول حقوق بین‌الملل در رابطه روابط دوستانه بین ملت‌ها (قطعنامه ۲۶۲۵ مجمع عمومی سازمان ملل متحد، ۱۹۷۰) نیز مورد پافشاری قرار گرفته است، که صراحتاً مداخله مسلحانه علیه حاکمیت، استقلال یا تمامیت ارضی هر ملتی را ممنوع می‌کند.

علاوه بر این، مقصد قرار دادن عامدانه زیرساخت‌های حیاتی غیرنظامی – از جمله تأسیسات هسته‌ای، دانشگاه‌ها و بیمارستان‌ها – هنجارهای بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه را نقض می‌کند. چنانکه در حکم‌های بازداشتی که در ۵ مارس ۲۰۲۴ علیه دو افسر ارشد روسی به علت دستور دعوا به زیرساخت‌های حیاتی اوکراین صادر شد، منعکس گردیده است، این چنین اقداماتی اخیراً به گفتن جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت شناخته شده‌اند. به این علت، دعوا به نهادهای حاکمیتی ایران، خواه به شکل نمادین و یا مادی، بایستی به گفتن ارتکاب جرمی جدی علیه نظم اخلاقی و حقوقی جامعه بین‌المللی برداشت شود.

این عمل های، معاهده عدم اشاعه تسلیحات هسته‌ای را نقض می‌کند، که حق همه کشورهای امضاکننده را برای پیگیری فناوری‌های هسته‌ای صلح‌آمیز تحت پادمان‌های بین‌المللی ضمانت می‌نماید و نیز، اقتدار آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را تضعیف می‌کند، که بی‌طرفی و اعتبار آن با این دعوا غیرقانونی مورد هجمه قرار گرفته است. این چنین، این تجاوزات، اقتدار پایدار قطعنامه ۴۸۷ (۱۹۸۱) شورای امنیت سازمان ملل متحد را نادیده می‌گیرد، که حملات نظامی به تأسیسات هسته‌ای تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که مستقیماً به حالت جاری اشاره دارد را محکوم کرده می بود.

اما غیرقانونی بودن این تجاوز، حتی فراتر از موارد فوق است. این تجاوز، ماده ۵۶ پروتکل اول الحاقی به کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۴۹ را نقض می‌کند. اگرچه این ماده به طور عمومی تصویب نشده است، اما از جایگاه حقوق بین‌الملل عرفی برخوردار است. این ماده صراحتاً حملات به تأسیساتی همانند نیروگاه‌های هسته‌ای، که حاوی نیروهای خطرناک می باشند و امکان پذیر تبدیل تلفات شدید جانی غیرنظامیان شود را ممنوع می‌کند. مقصد قرار دادن تأسیسات هسته‌ای پادمان‌شده ایران، که زمان‌ها است توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی صلح‌آمیز بودن آنها قبول شده است، نقض این هنجار و خطری برای امنیت منطقه‌ای و جهانی محسوب می‌شود.

جدی بودن این عمل، با صدای مقتدرانه جامعه بین‌المللی زیاد تر مورد پافشاری قرار می‌گیرد. مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در قطعنامه A/RES/78/316 مورخ ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۴، حملات به نیروگاه هسته‌ای زاپوریژیا در اوکراین را محکوم و مصونیت زیرساخت‌های هسته‌ای غیرنظامی را قبول کرد. کنفرانس عمومی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز، از طریق قطعنامه‌های GC(XXIX)/RES/444 و GC(XXXIV)/RES/533، چندین دفعه بر الزام امنیت هسته‌ای و ضمانت به محافظت از سایت‌های علمی در برابر عمل های جنگی پافشاری کرده است.

مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در آخرین گزارش خود که با برسی‌های سرویس‌های اطلاعاتی ایالات متحده تحکیم شده است، قبول کرد که هیچ مدرکی دال بر انحراف برنامه هسته‌ای ایران به سمت تسلیحاتی شدن وجود ندارد. این یافته‌ها هرگونه بهانه‌ای برای عمل نظامی تحت لوای تهدید هسته‌ای را باطل می‌کند. لذا، ادعای «دفاع پیشگیرانه از خود»، که توسط رژیم اسرائیل نقل شده و متحدانش آن را تکرار می‌کنند، بایستی قاطعانه رد شود چون این ادعا، به روح همان منشوری هتک حرمت می‌کند که مدعی استناد به آن است.

وانگهی، دکترین جنگ پیشگیرانه، که در لباس دفاع از خود ظاهر می‌شود، به طور قاطع توسط جامعه بین‌المللی رد شده است. در قطعنامه ۳۳۱۴ (۱۹۷۴)، مجمع عمومی پافشاری کرد که هرگونه منفعت گیری از زور بدون دعوا مسلحانه واقعی، تجاوز و جنایت بین‌المللی محسوب می‌شود که تحت اساسنامه رم دیوان کیفری بین‌المللی به رسمیت شناخته شده است.

مشروعیت بخشیدن به «دفاع پیشگیرانه از خود»، به معنی اغاز عصری است که در آن قانون تسلیم قوت می‌شود، خویشتن‌داری به سخره گرفته می‌شود و نظم بین‌المللی به هوس‌‎بازی‌های راهبردی فرو می‌پاشد. نامه‌ای که ایالات متحده در ۲۷ ژوئن ۲۰۲۵ به رئیس شورای امنیت ارسال کرده است و مدعی توجیه این چنین موضعی است، نه تنها به او گفت‌وگوی حقوقی کمکی نمی‌کند، بلکه شکافی در معماری هنجاری صلح تشکیل می‌نماید.

این تجاوزات اهانت به نفس ایده حقوق بین‌الملل محسوب خواهد شد. رژیم اسرائیل به جستوجو عادی‌سازی ترور دانشمندان و بمباران مؤسسات دانشگاهی و تحقیقاتی است. حذف دانشمندان، نابودی مراکز دانش و سرکوب صداهای علمی از طریق خشونت، تهدیدی جدی برای اصول همزیستی مسالمت‌آمیز و نظم شکننده همکاری بین‌المللی به حساب می اید.

این تجاوز، چالشی است برای هر نهادی که قیمت‌های پیشرفت علمی، استقلال فرهنگی و کرامت انسانی را مقدس می‌شمارد. اکنون لحظه‌ای است که سازمان ملل را فرامی‌خواند تا نقش حیاتی خود را به گفتن پاسدار صلح، عدل و همکاری علمی بین‌المللی مجدداً قبول کند. آرمان‌هایی همچون مهار خشونت، پاسداری از حیات و ترویج عدل که سازمان ملل متحد بر بنیان آنها بنا نهاده شده است در این لحظه بیشتر از هر زمان فرد دیگر حیاتی می باشند. اگر این چنین تجاوز هولناکی بدون پاسخی بین‌المللی روشن و یکپارچه بماند، وعده پایدار تفوق قانون بر خشونت، به گفتن سنگ بنای سامان پسا – جنگ، با چالش‌های جدی روبه رو خواهد شد.

ما به تبعیت از صلاحیت اخلاقی و رهبری نهادی شما می‌خواهیم این جنگ تجاوزکارانه را به شدیدترین وجه ممکن محکوم کنید و از طریق گفتار و عمل، ضمانت تزلزل‌ناپذیر جامعه بین‌الملل را به دفاع از علم، حمایتاز دانشمندان، قداست موسسات علمی و دانشگاهی و تمامیت ارضی غیرقابل تکذیب همه ملت‌ها، گفتن نمایید.

این کار باید شامل شراکت سریع سازوکارهای بین‌المللی مرتبط برای تحقیق در رابطه این حملات به گفتن نقض هنجارهای بشردوستانه و علمی؛ تسهیل و حمایتاز مأموریت‌های حقیقت‌یاب جدا گانه سازمان ملل و یونسکو برای برسی خسارات وارده به مؤسسات دانشگاهی، مراکز تحقیقاتی و تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز؛ و تشویق مسیرهای قانونی بین‌المللی مناسب برای ضمانت پاسخگویی در چارچوب قوانین بین‌المللی باشد. ما اذعان داریم که این چنین اقداماتی به همکاری نهادهای ذی‌ربط سازمان ملل بستگی دارد.

مباد که مورخان آینده در بازنگری لحظه جاری، بنویسند در حالی که رژیمی قانون‌شکن، به علم دعوا کرد، دانشمندان را به قتل رسانید و بنای مشترک تمدن بشری را تحت تطاول قرار داد، جهان نظاره‌گری بی اعتنا و در سکوت می بود. باشد که مورخان ثبت کنند در برابر این چنین جنایتی، صداها از هر گوشه جهان و به اختصاصی از سوی افرادی که عالی‌ترین مسئولیت‌های بین‌المللی به آنها سپرده شده می بود، برخاستند تا از کرامت ملت‌ها و حقوق همه انسان‌ها برای پیگیری دانش و صلح، رها از استبداد و نابودگری، دفاع کنند.

با امیدی وافر و عزمی راسخ، در انتظار موضع‌گیری اصولی شما هستیم.

تقدیم با احترام،

محمدرضا مخبر دزفولی

رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران

۸ جولای ۲۰۲۵

 جهت دریافت متن انگلیسی نامه اینجا کلیک کنید.