چرا واشنگتن پکن را تهدید اول اقتصادی میداند؛ تحلیل جنگ تجاری و چالش دلار

چرا واشنگتن پکن را تهدید اول اقتصادی میداند؛ تحلیل جنگ تجاری و چالش دلار, دونالد ترامپ اخیراً تعرفههای چند کشور را برای ۹۰ روز معلق کرد، اما نه تنها را از این معافیت مستثنی داشت، بلکه نرخ تعرفههای پکن را به تدریج تا سقف ۱۴۵ درصد بالا برد.

استدلال رییسجمهور آمریکا در این انتخاب تمییزآمیز، از نظر منطقی دچار تناقض است؛ چون کانادا نیز با تدابیر مشابه پاسخ داده بود، اما در لیست معافشدگان قرار گرفت.در مواجهه با این تنش تجاری، پرسش اساسی این است که کدام طرف بازنده نهایی خواهد بود. واقعیت امر نشان میدهد در جنگهای تجاری برنده مطلق وجود ندارد و هر دو اقتصاد زیاندیده میشوند.

ی و فشارهای داخلی را به دنبال دارد.اقتصاد آمریکا نیز در امان نیست.

بسیاری از کالاهای چینی بهراحتی قابل جایگزینی نیستند و افزایش قیمتها در بازار داخلی دی است. برآورد جیپی مورگان حاکی از آن است که تا یافتن جایگزین، هزینهای در حد ۸۶۰ میلیارد دلار بر دوش آمریکاییها، دولت و قانونگذاران گذاشته میشود.

مین را به ویتنام، مکزیک یا هند منتقل کند؛ کشوری که خود از سیاستهای تنبیهی ترامپ در امان نبودهاند.نگاهی آماری به روابط تجاری دو قدرت (۲۰۲۴)صادرات سالانه چین به آمریکا ۵۳۶ میلیارد دلارصادرات سالانه آمریکا به چین ۱۹۶ میلیارد دلارسرمایهگذاری مستقیم چین در آمریکا (۱۹۹۰-۲۰۰۵) ۱۱۸ میلیارد دلارسرمایهگذاری مستقیم آمریکا در چین (همان دوره) ۲۵۸ میلیارد دلارگردشگران چینی در آمریکا (۲۰۱۵) ۳.۲ میلیون نفرگردشگران آمریکایی در چین (۲۰۱۵) ۱.۸ میلیون نفردانشجویان چینی در آمریکا ۲۹۵ هزار نفردانشجویان آمریکایی در چین ۱۸ هزار نفرکسری تجاری ۳۰۰ میلیارد دلاری آمریکا در برابر چینبا وجود کاهش نسبی سهم چین، این کشور در ۲۰۲۳ همچنان بزرگترین صادرکننده کالا به آمریکا بود.

صادرات پکن به واشنگتن به نزدیک ۴۴۸ میلیارد دلار رسید، در حالی که صادرات آمریکا به چین ۱۴۸ میلیارد دلار بوده است. کسری تجاری به حدود ۳۰۰ میلیارد دلار رسیده که یکی از محوریترین تنشهای اقتصادی دو قدرت جهانی محسوب میشود.

یزان در دو دهه اخیر — و مکزیک جایگاه اول را از آن گرفت. این تغییر ناشی از سیاستهای تجاری واشنگتن و تلاش برای تنوعبخشی به زنجیره تأمین است.

از سوی دیگر، سهم کالاهای آمریکا از واردات چین تنها ۴.۳ درصد بوده که وابستگی کمتر پکن را نشان میدهد، هرچند صادرات آمریکا به چین از ۱۳۷ میلیارد دلار در ۲۰۱۸ به ۱۵۴ میلیارد دلار در ۲۰۲۳ رشد داشته است.از ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳ صادرات چین به آمریکا از ۵۴۷ به ۴۳۶ میلیارد دلار (افزایش سالانه ۴.۴٪ منفی) کاهش یافته، در حالی که صادرات آمریکا به چین رشد ملایم داشته است.

این روند حاکی از تلاش تدریجی واشنگتن برای کاهش وابستگی به پکن است.نمودار بالا (منبع بلومبرگ و وزارت بازرگانی آمریکا) تجارت کالا بین دو کشور از ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲ را نشان میدهد. بخش خاکستری (واردات آمریکا از چین) بهاندازه قابل توجهی بزرگتر از بخش نارنجی (صادرات آمریکا به چین) است، که میکند در طول این سالها دچار کسری تجاری سنگین با چین بوده است.

صادرات آمریکا رشد کندتری داشته و در سطح پایینتری مانده، در حالی که واردات از چین بهویژه بین ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۸ به شدت افزایش یافته است.اقرار جی.دی. ونس به برتری فناوری چینمعاون رییسجمهور آمریکا در اجلاس (مارس ۲۰۲۵) صریحاً اعلام کرد که مزیت رقابتی چین دیگر تنها به نیروی کار ارزان محدود نیست. ونس تأکید کرد که پکن در طراحی، نوآوری و فناوری پیشرفتهای چشمگیری داشته است.

او وابستگی غرب به نیروی کار ارزان را یک مخدر خواند که مانع نوآوری شده و باعث رکود بهرهوری در کانادا و بریتانیا گردیده است.

ونس بر اشتباه تفکیک طراحی از تولید در دهههای گذشته اشاره کرد و معتقد است آمریکا باید با بازسازی ظرفیتهای صنعتی و تمرکز بر نوآوری، به جای تکیه بر ارزانی نیروی کار، در رقابت با چین بماند.چین و چالش بر علیه هژمونی دلارتحلیل مجله نشان میدهد که در حالی که آمریکا دههها از سلطه دلار در مبادلات جهانی بهرهمند بوده، تغییرات اخیر نشانه رقابت جدی برای پایان دادن به این انحصار است.

چین با اقتصاد بزرگ و رو به رشد، جدیترین رقیب در این میدان محسوب میشود. تعرفههای گسترده ترامپ — بهویژه علیه متحدان — موج بیاعتمادی نسبت به آینده دلار بهعنوان ارز ذخیره جهانی را به راه انداخته است. کارشناسان معتقدند این سیاستها جایگاه آمریکا در تجارت جهانی را تضعیف و زیرساختهای اتکا به دلار را در درازمدت تخریب میکند.پکن با وجود محدودیتهای مالی، تلاشهای سازمانیافتهای برای ارائه جایگزین دلار آغاز کرده است.

راهاندازی سیستم پرداخت بینالمللی CIPS بهعنوان جایگزین SWIFT، مهمترین گام است. اگرچه در مراحل اولیه است، اما با توجه به اینکه چین بزرگترین شریک تجاری نزدیک به دوسوم کشورهای جهان است، پتانسیل رشد سریع دارد. انگیزه پکن نه تنها رقابت اقتصادی، بلکه تضعیف تسلط دلار بر تجارت جهانی است.

با افزایش استفاده آمریکا از دلار بهعنوان ابزار تحریم سیاسی، بسیاری از کشورها تمایل دارند وابستگی خود را کاهش دهند.با وجود برتری فعلی دلار در نقدشوندگی، ثبات و عمق بازار، ادامه روند فعلی — بهویژه در صورت کاهش استقلال بانک مرکزی آمریکا و افزایش بدهی فدرال — موقعیت دلار را در معرض تهدید جدی قرار میدهد.

تاریخ گواه است که هیچ ارزی برای همیشه در قله باقی نمیماند؛ همانگونه که پوند استرلین پس از دو جنگ جهانی جای خود را به دلار باخت، چین نیز در درازمدت میتواند گزینهای جدی برای برهمزدن این موازنه تاریخی باشد.