تحلیل تناقض آمار رشد اقتصادی در مناظره نیلی و خاندوزی؛ تاثیر تغییر سال پایه در گزارشهای مرکز آمار, اخیراً مناظرهای میان سید احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد دولت سیزدهم، و مسعود نیلی، مشاور اقتصادی دولت یازدهم، برگزار گردید که در آن ارقام رشد اقتصادی سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ مبنای اختلاف نظر قرار گرفت. این تضاد در آمارها موج وسیعی از بازتابهای رسانهای و تحلیلهایی را به همراه داشت که گاه فاقد دقت فنی لازم بودند.
مقایسه استدلالهای دو طرف مناظره در این جلسه، آقای خاندوزی با استناد به گزارشهای بانک مرکزی بر پایه سال ۱۴۰۰، نرخ رشد اقتصادی بدون نفت را برای سالهای ۱۴۰۰، ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بهترتیب ۳.۴٪، ۴.۲٪ و ۴٪ اعلام کرد.
در مقابل، آقای نیلی به اعداد ارائهشده توسط خاندوزی اعتراض کرد و با استناد به گزارش تازهتر مرکز آمار ایران که بر پایه سال ۱۴۰۰ تدوین شده، نرخ رشد غیرنفتی را برای سه سال مذکور بهترتیب ۲.۲٪، ۲.۵٪ و ۱.۹٪ گزارش داد. ریشه اختلاف تغییر سال پایه در مرکز آمار ایران مهمترین عامل ایجاد این تناقض ظاهری، بازنگری سال پایه محاسبه حسابداری ملی توسط مرکز آمار ایران است.
تا پیش از انتشار گزارش نهم ماه ۱۴۰۳، این مرکز آمارها را بر پایه سال ۱۳۹۰ منتشر میکرد. با تغییر سال پایه به ۱۴۰۰، تمام ارقام سالهای گذشته بازمحاسبه شدند و این بازمحاسبه منجر به کاهش چشمگیر ارقام رشد شد. بهعنوان مثال، رشد ۵٪ سال ۱۴۰۰ در سری قدیمی به ۲.۲٪ در سری جدید کاهش یافت. همینطور ارقام ۴.۸٪ و ۳.۴٪ مربوط به سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بهترتیب به ۲.۵٪ و ۱.۹٪ تغییر کردند.
کزی در برابر مرکز آمار از منظر سابقه و ثبات متدولوژی، بانک مرکزی سابقه ۶۰ ساله در محاسبه حسابداری ملی دارد، در حالی که مرکز آمار به ۲۰ سال پیش بازمیگردد.
نکته قابلتوجه این است که گزارشهای بانک مرکزی با تغییر سال پایه دچار نوسانات شدید نظیر آنچه در مرکز آمار مشاهده شد، نشدهاند. اگرچه در برخی سالها انتشار گزارشهای بانک مرکزی با تاخیر مواجه شده، اما سری زمانی آن پایداری بیشتری داشته است. مورد سال ۱۳۹۴ شاهدی بر این ادعا است؛ بانک مرکزی برای آن سال رشد منفی ۱.۸٪ محاسبه کرده بود، در حالی که مرکز آمار رشد ۱.۱٪ مثبت گزارش داد.
ال پایه محاسبه است، نه خطا در نقل قول. هر دو طرف از منابع رسمی استناد کردهاند، اما سریهای زمانی متفاوتی را انتخاب نمودهاند.
برای قضاوت دقیق، باید به سری زمانی واحد و متدولوژی ثابت رجوع کرد که در حال حاضر گزارشهای بانک مرکزی بر پایه ۱۴۰۰، مرجع پایدارتر و موثقتری برای تحلیل روند رشد اقتصادی محسوب میشوند.