گرمازدگی یا هایپرترمی یکی از مشکلات سلامتی است که زمانی رخ میدهد که مکانیسم تنظیم دما در بدن دچار اختلال شود و دمای بدن بیش از حد افزایش یابد. این اتفاق معمولا در اثر قرارگیری طولانی در برابر حرارت بالا یا انجام فعالیتهای فیزیکی سنگین در هوای گرم پیش میآید و در فصل تابستان شایعتر است.
سازمان جهانی بهداشت هشدار میدهد که اگر گرمازدگی به موقع درمان نشود، میتواند به مغز، قلب، کلیه و ماهیچهها صدمه بزند و خطر عوارض جدی یا حتی مرگ را افزایش دهد. به همین دلیل، انجام اقدامات سریعاسعافی حائز اهمیت است.
بر اساس توصیههای سازمان جهانی بهداشت، تا زمان رسیدن پشتیبانی پزشکی، فرد گرمازده باید به محیطی خنک منتقل شده و در حالت درازکش با پاها و لگن بالا قرار گیرد. لباسهای او باید از تن خارج شده و قسمتهای انتهایی بدن خنک گردد. قرار دادن کیسه آب سرد روی گردن، شانه و کشاله ران، باد زدن مداوم و اسپری کردن آب با دمای ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد به بدن، از اقدامات پیشنهادی است. اندازهگیری دمای بدن و خودداری از دادن داروهای تببرنده مانند استامینوفن نیز ضروری است. در صورت بیحسی، فرد باید در حالت پهلوخوابی قرار گیرد.
اگر فردی پوست خشک و داغ داشت یا دچار هذیان، تشنج یا بیحسی شد، باید بلافاصله با اورژانس تماس گرفته شود. کودکان و سالمندان هرگز در خودروهای پارکشده و خاموش باقی نگذارند. در فضای باز باید در سایه ماند، از فعالیت بدنی سنگین پرهیز کرد، به طور منظم مایعات مفید بنوشید و از نوشیدنیهای شیرین خودداری نمود.
برای خنک نگهداشتن خانه، در طول روز پنجرهها باید بسته و در صورت تابش آفتاب، کرکرهها پایین کشیده شوند. در شب هنگام کاهش دمای بیرون، پنجرهها باز گردند. در صورت داشتن دستگاه تهویه، درها و پنجرهها بسته بمانند. پنکههای برقی تا دمای ۳۵ درجه سانتیگراد میتوانند کمکی باشند، اما در دماهای بالاتر از این حد در پیشگیری از گرمازدگی اثربخش نیستند و مصرف مایعات اولویت اول میشود.
افراد باید در خنکترین اتاق خانه اقامت کنند، از خروج در ساعات گرم روز پرهیز نمایند و بدن خود را آبرسانی و خنک نگه دارند. دوش یا حمام آب سرد، استفاده از کیسه آب سرد، حوله یا اسفنج خیس، پوشیدن لباسهای سبک، گشاد، روشن و از الیاف طبیعی، به کار بردن کلاه لبهدار بزرگ و عینک آفتابی در صورت لزوم خروج، از تدابیر پیشگیرانه هستند.
پشتیبانی از دیگران نیز حیاتی است. باید از افراد سالمند و بیمارانی که تنها زندگی میکنند روزانه یک بار عیادت کرد. در صورت مصرف دارو توسط فرد، با پزشک معالج مشورت شود تا تنظیم دمای بدن و اعتدال مایعات به درستی انجام گیرد. داروها باید در دمای کمتر از ۲۵ درجه سانتیگراد یا در یخچال و طبق دستورالعمل بستهبندی نگهداری شوند.
افراد مبتلا به بیماریهای مزمن یا مصرفکننده چند دارو، باید توصیههای پزشکی را از پزشک خود بگیرند. در صورت احساس گیجی، ضعف، اضطراب، تشنگی شدید یا سردرد، باید از دیگران کمک خواست، به سرعت به مکان خنکی رفت و دمای بدن اندازهگیری شد. اگر در طول روز گرم و هنگام تمرین ورزشی، گرفتگی عضلانی دردناک (معمولا در ران، بازو یا شکم) پیش آمد، باید در محیط خنک استراحت و از محلولهای خوراکی ORS استفاده کرد. در صورت ادامه گرفتگی بیش از یک ساعت، مراجعه به پزشک الزامی است.
