چرخش از توهم رفاه به الگوی گسترش حقیقی در دولت سیزدهم_راسخ

فاضل مریدی دستیار ارشد وزیر اقتصاد در گفتگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، در خصوص دو رویکردی که در خصوص حل مسائل اقتصادی سرزمین وجود دارد، او گفت: هیچ موقع در سطوح تصمیم‌گیری تلاش برای تداوم تحریم‌ها نبوده است. برعکس تلاش هم شده تا تحریم‌ها از بین بردن شود. اگر همانند یک مدل اقتصادسنجی تلاش کنیم تا عوامل مشکلات را بازدید کنیم، در سمت راست معادله، مشکلاتی همانند تورم، ناترازی بانکی و انرژی، گسترش نامتوازن شهرها، آلودگی‌های زیست محیطی، پروژه‌های نیمه همه، عدم گسترش حمل‌ونقل ریلی و افتآب وجود دارد.

تقابل ایرانیان با مصائب چند صد ساله؛ از آب تا همسایگان

او گفت: برخی مشکلات مربوط به پهنه جغرافیایی است که ایران در آن قرار دارد همانند او گفت و گو خشکسالی. تاریخ چند هزار ساله سرزمین را که نگاه کنید مدام آب جزو مسائل مهم سرزمین بوده است. در بازه‌های گوناگون تدبیرها گوناگون در نظر گرفته شده است. چند صد سال قبل قنات را به گفتن راهکار مورد منفعت گیری قرار دادند. نمونه دیگر این مسائل مربوط به برخی همسایگان است. مگر تقصیر ما است که سرزمین همسایه ما بزرگترین صادرکننده مواد مخدر دنیا است؟

دستیار ارشد وزیر اقتصاد با اشاره به این که هیچ کشوری را در دنیا اشکار نمی‌کنید که همسایگانش بزرگترین صادرکننده مواد مخدر و تروریست در دنیا باشند، او گفت: از نظر دیگر همسایگانی نیز دچار مسائل امنیتی و تروریسم باشند. بر پایه استانداردهای بانک جهانی سرزمین در حال گسترش ای را نداریم که این چنین وضعیتی داشته باشد. ضمن این که ما ترکیب‌های قومیتی مختلفی در سرزمین داریم که در عین مزایای متعدد، می‌تواند تهدید نیز باشد‌ یقیناً خوشبختانه تا کنون این چنین موردی محقق نشده است.

هنگامی در رابطه این چنین مسائلی سخن بگویید می‌شود متاسفانه طبق معمولً می‌گویند «در ۴۰ سال قبل» اما قضیه آب و مشکلات ژئوپلیتیک منشأ چند صد ساله دارد.

شکل‌گیری بودجه رانتی و دولت بی فایده با اغاز نفرین نفت

او همین طور گفت: یکی از مسائل دیگر سرزمین به زمان تشکیل نفت در ایران بازمی‌گردد. تا کنون کلماتی همانند نفرین نفت و بیماری هلندی چندین دفعه در این عرصه نقل شده است. کشورهایی که منبع های معدنی دارند نیز همین شرایط صادق است. منبع های طبیعی برای کشورهایی نعمت است که مسیر گسترش خود را از پیش اغاز کردند و در این مسیر منبع های طبیعی آنها کشف می‌شود. یعنی ساختار و شخصیت سیاست، اجتماع و … جدا گانه از منبع های طبیعی شکل گرفته است و در نتیجه منبع های طبیعی تبدیل به شتاب‌دهنده می‌شود. چرا که نمی‌تواند ساختار ها را برهم بزند.

اما در ایران، نفت ۱۱۶ سال قبل کشف شد. در آن زمان تا این مدت دولت و مجلس به شکل امروزی شکل نگرفته می بود. حتی ساختارهای گسترش صنعتی نیز شکل نگرفته می بود. در نتیجه ساختار به رانت درآمد حاصل از منبع های طبیعی آلوده شد.

مریدی اصرار کرد: به این علت بخشی از نارسایی‌ها ارتباطی به جمهوری اسلامی ندارد و ناشی از ساختار بوروکراتیک و نارسایی‌هایی همانند بودجه رانتی است که طی ۵۰ تا ۶۰ سال قبل در سرزمین به وجود آمده است. این مسائل در دوره پهلوی تحکیم شد چرا که روزانه تا ۵ میلیون بشکه نفت فروخته می‌شد و دولت درآمد راحتی از این مسیر کسب می‌کرد.

ماجرای سابقه نزدیک به ۵۰ ساله بزرگراه تهران شمال/ پول نفت عامل اغاز پروژه‌های بدون توجیه

وی با گفتن این که هنگامی به پروژه‌های پیش از انقلاب نگاه می‌کنید، می‌بیند که به هیچ گفتن توجیحی برای آنها وجود نداشته است، او گفت: مثال آن پروژه آزادراه تهران شمال است. ساخت این آزادراه امروز معنی دارد اما در دوره‌ای اغاز شد که ۷۰ تا ۸۰ درصد مردم اساساً روستانشین بودند. از بین شهرنشینان نیز عده زیاد مقداری ماشین شخصی داشتند. در این دوره نرخ بی‌سوادی بالا و امید به زندگی نیز پایین بوده است. این چنین اتفاقی ناشی از وجود دولت رانتی است که تصمیم داشته است تا پروژه‌های بدون برتری را اجرایی کند. نوشته ترافیک در تهران نیز از نزدیک به ۵۰ سال قبل اغاز شده می بود اما نه به شدت جاری.

تحریم تنها جزئی از پازل مشکلات اقتصادی است نه همه آن

وی اصرار کرد: در دوره انقلاب بخشی از این مشکلات تشدید شد. بخشی از عوامل این اتفاق جنگ، مشکلات مدیریتی و تحریم بوده است. تحریم تنها جزئی از این پازل است. با این وجود شرایط را به نحوی ترسیم می‌کنیم که انگار اگر تحریم حل شود همه مشکلات حل می‌شود و اگر تحریم‌ها برداشته نشود هیچ مشکلی رفع نخواهد شد. در نتیجه تحریم عامل و برداشته شدن آن حلال همه مشکلات نیست.

هنگامی شما تحریم را به گفتن تنها عامل در نظر می‌گیرید همه تلاش شما به همین نوشته متمرکز می‌شود. به همین علت ناچار می‌شوید برای حل مشکلات در برخی موارد مختصر بیایید. توانایی دولت سیزدهم نشان داد که می‌توان در عین جستوجو کردن قضیه خارجی و این که دنیا تنها غرب نیست، مسائل سرزمین را نیز با پیگیری می‌توان حل کرد، همانند تعداد بسیاری اتفاقات که نمونه آن را در رشد اقتصادی ۴ درصدی، افت بیکاری، به پایان رساندن پروژه‌های نیمه همه و حل قضیه کرونا را رقم زد.

امکان اندوخته‌گذاری خارجی در ساختار بوروکراتیک پرمانع و آلوده به فساد وجود ندارد

دستیار ارشد وزیر اقتصاد با اشاره به این که قسمت بسیاری از مشکلات ما داخلی است و در صورت از بین بردن تحریم نیز این مشکلات به طور کامل حل نخواهد شد، اظهار کرد: به طور مثال حتی اگر اندوخته‌گذاری خارجی نیز بیاید، با دقت به ساختار بوروکراتیک پرمانع و بعضاً آلوده به فساد، به راحتی نمی‌تواند کار کند. به این علت نتیجه انچه که انتظار داریم نخواهد می بود.

الزام منفعت گیری از ظرفیت‌های بکر اقتصاد ایران در شرایط تحریم

وی او گفت: در اقتصاد کلان GDP بالقوه یک سرزمین را محاسبه می‌کنند و سپس آن را با GDP واقعی قیاس می کنند و نتیجه می‌گیرند که یک سرزمین تا چه اندازه می‌تواند رشد کند. با فکر این که تحریم باقی بماند آیا تا به حال به سراغ این رفته‌ایم که ببینیم کدام قسمت از اقتصادمان ظرفیت خالی دارد.

آیا در این چنین شرایطی نمی‌توان درآمدهای دولت را افزایش و تورم را افت داد؟ توانایی دولت نشان داد که در شرایط که تحریم تشدید شده نیز می‌توان این کار را انجام داد. وزیر خارجه آمریکا در جلسه استماع کنگره آمریکا خبرداد که ما ۶۰۰ تحریم تازه به ایران تحمیل کردیم اما آنها نیز تلاش می‌کنند تا تحریم‌ها را دور بزنند. سخن ما این است که با فکر وجود تحریم ها باید مانع ها سر راه مردم را برداریم.

عقب ماندگی صنایع به علت تمرکز بر نفت/ چرا قسمت غیردولتی ریزه‌خوار دولت شد؟

مریدی در خصوص الزامات رشد قسمت غیردولتی اقتصاد او گفت: اگر حاکمیت‌ها در ایران، قید و بندها را از پای مردم بردارند، مردم امکان رشد زیاد بالایی اشکار می‌کنند.در حقیقت مردم ایران جهانگیر می باشند؛ کما این که هنگامی برخی از آنها مهاجرت می‌کنند از نظر شخصی رشدهای چند صد درصدی را توانایی می‌کنند. این ماهیت جامعه ما است و به نظر می‌رسد یکی از عوامل نگرانی غرب در خصوص ایران مربوط به همین قضیه است.

در نتیجه می‌توان او گفت که اگر مانع ها پیش روی شارکت اقتصادی مردم را از بین بردن کنیم حتی در شرایط تحریم ناظر رشد‌هایی بالاتر از رشد اقتصادی که امروز ناظر آن هستیم خواهیم می بود. مشکل آنجایی است که ما ۱۱۵ سال اقتصاد و منبع های طبیعی را به گروگان گرفتیم. وجود نفت و درآمدهای نفتی جهت شده تا این صنعت بیشتر از سایرین مورد دقت قرار بگیرد و جهت شده تا صنایع دیگر عقب بماند.

او گفت: امروز به نقطه‌ای رسیده‌ایم که عملاً قسمت غیردولتی ریزه‌خوار قسمت دولتی است. در این چنین شرایطی اگر دولت رشد کند قسمت غیر دولتی نیز رشد می‌کند و اگر این چنین مسیری رخ ندهد قسمت غیر دولتی نیز توان رشد نخواهد داشت.

تسهیل صدور مجوزها و مقررات‌زدایی دو عمل مهم دولت سیزدهم برای رهایی از بیماری هلندی در شرایط تحریم

دستیار ارشد وزیر اقتصاد در رابطه اثرات منفی تحریم‌ها او گفت: تحریم‌ها جهت هزینه‌های بسیاری برای مردم و سرزمین شد که یکی از مثالهای آن افتدارو صدمه‌های جانی و مالی ناشی از آن می بود. این موارد باید در مجامع حقوقی مورد پیگیری قرار بگیرد تا حداقل به گفتن یک سند ثبت شود. با این وجود تحریم‌ها شرایطی را به وجود آورد تا بتوانیم از کمند بیماری هلندی رها شویم.

وی اظهار کرد: این زمان تشکیل شد و در دولت سیزدهم اغاز عمل های رقم خورد. برای تحقق این مقصد باید دو عمل انجام می‌شد. اول آنکه باید مانع ها شراکت مردم را از بین بردن می‌کردیم. در نهضت تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار اقداماتی انجام شد. قدم دوم نیز اجرای نهضت مقررات زدایی می بود. قرار می بود سال جاری سال نهضت مقررات زدایی در وزارت اقتصاد باشد. مقصد از این کار از بین بردن مقررات زائدی می بود که جلوی شراکت مردم در اقتصاد را می‌گرفت. این دو قدم قسمت اول که از بین بردن مانع ها می بود را تکمیل می‌کند.

اجرای مطرح دریافت وام خرد بدون ضامن برای تامین مالی پروژه‌های خرد

مریدی با گفتن این که بعد از از بین بردن مانع ها باید اقتضائات و الزامات شراکت در تشکیل فراهم شود، او گفت: یکی از این اقتضائات این می بود که فعالان از مالیات نترسند و بتوانند از تامین مالی منفعت ببرند. مانع را برداشتیم و اکنون باید اقتضائات ملزوم را فراهم کنیم که همان تامین مالی خرد است. یکی از اولین برنامه‌های وزارت اقتصاد ارایه تسهیلات خرد بدون ضامن با ابزار اعتبارسنجی می بود.

مواردی همانند سهام عدل، سیم کارت و … به گفتن وثیقه در نظر گرفته شد. امروز برای ۱۰۰ درصد مردم اعتبارسنجی در نظام بانکی انجام می‌شود. پروژه توثیق نیز در حال پیگیری است و یکی از پروژه های مهم وزارت اقتصاد است.

پروژه واحدبندی کردن دارایی‌های با قیمت برای توثیق

وی در خصوص مکانیزم در نظر گرفته شده برای حل قضیه دریافت وام‌های خرد او گفت: در بانک کارگشایی مردم طلا خود را گرو می‌گذاشتند و وام دریافت می‌کردند. در پروژه توثیق، فرد دارایی با قیمت خود همانند خانه، ماشین، طلا، سهام عدل و … را به مراکز مشخصی اراعه می‌دهد و در این مرحله دارایی توکنایز(واحدبندی) می‌شود. در حقیقت اگر تصمیم دارید یک وام ۵۰۰ میلیون تومانی بگیرید نیازی به وثیقه گذاشتن یک خانه ۵ میلیاردی نیست.

به طور مثال یک خانه ۵ میلیارد تومانی را به هزار واحد ۱۰ میلیون تومانی تقسیم می‌کنیم. در نتیجه می‌توان به همان مقدار مورد نیاز وثیقه کرد و باقی آن آزاد خواهد ماند. زیر ساخت های این کار آماده است و اگر دولت ادامه اشکار می‌کرد کار تا حد بسیاری جلو می‌رفت. حتی صاحبان کالا می‌توانند همراه شوند کالای حاضر در انبار خود را به گفتن وثیقه در نظر بگیرند.

مخالفت مجامع صنفی برای تسهیل صدور مجوزها/ نوآوری سکوهای اقتصاد دیجیتال تنها با برداشته شدن مانع ها

دستیار ارشد وزیر اقتصاد اصرار کرد: تعداد بسیاری از مجامع صنفی با تسهیل صدور مجوزها ناموافق می باشند و دلایل خود را دارند اما در شرایط مشکلات اشتغال نیاز داریم تا مانع ها را تا حد ممکن افت دهیم. باید دست مردم را باز کنیم تا خودشان عمل کنند. ناظر بودیم که او گفت و گو خریدهای قسطی توسط برخی سکوهای دیجیتال اجرا شد و خودشان این ایده را نقل و اجرا کردند. شما مانع ها را برداشتید و این صنعت خودش کار را جلو برد. یقیناً دولت باید به گفتن ناظر وجود داشته باشد.

چرا صادرات بنزین قابل تحریم نیست؟

وی در خصوص توانایی سال ۱۳۹۷ در فروش بنزین در بورس انرژی نیز او گفت: مثال فرد دیگر که در حوزه انرژی و واگذاری کار به مردم وجود دارد، در حوزه بورس انرژی است. در سال ۱۳۹۷ با بورس انرژی بنزین به کشورهای همسایه صادر کردیم. آن هم در شرایط تحریم و پول آن را نیز برگرداندیم. اگر مصرف به این شکل افزایش اشکار نمی‌کرد، بر پایه حرف های رئیس زمان بورس انرژی، بنزین ایران در حال تبدیل شدن به شاخص قیمتی منطقه می بود. در شرایطی این اتفاق افتاد که به قسمت خصوصی و ساز و کار رقابتی که خودمان در بورس تشکیل کرده بودیم، مطمعن کردیم.

تحریم بنزین قابل انجام نبوده است چرا که اولا به طور خرد فروخته می‌شد و دوما این که همانند نفت خام قابلیت شناسایی ندارد. هرجا به مردم مطمعن کردیم برنده شدیم. در رابطه نفت هم این چنین شرایطی وجود دارد. امکان فروش همه نفت سرزمین، چه برای مصرف داخلی و چه برای صادرات در بورس انرژی با پشتیبانی اوراق سلف نفتی فراهم شده است. ضمن این که تا ۳۶ ماه هزینه نگهداری برای آن منظور نمی‌شود. در نتیجه امکان اندوخته‌گذاری بر روی نفت نیز وجود دارد.

کمرنگ شدن پارادایم جهانی‌سازی و تحکیم چند جانبه‌گرایی

مریدی در جواب به سوالی در رابطه تحول حالت در نظام بین‌المللی و دیدگاه دولت سیزدهم در این عرصه او گفت: پارادایم حاکم بر روابط بین‌الملل که دو قطبی و بَعد تک قطبی می بود، تحول اشکار کرده و پیمان‌های منطقه‌ای در حال رشد است. اتحادیه اروپا نیز با خطر روبه رو شده است و انگلستان از آن خارج شد، چون حس می‌کرد منفعت کافی نمی‌برد. پارادایم جهانی‌سازی، یکپارچه سازی و از بین بردن مانع ها تعرفه‌ای به مرور در حال کمرنگ شدن است. در روبه رو حمایتگرایی و پیمان‌های دو جانبه و چند جانبه در حال تحکیم می باشند.

اتفاق دیگر نیز انتقال قوت از غرب به شرق است. اگر این دو پارادایم را فهمیدن و پیگیری کنیم، ظرفیت بزرگی آزاد خواهد شد که حتی با فکر تحریم شرایط زیاد متغیری را رقم خواهد زد. در دولت سیزدهم احتمالا ۵ درصد ظرفیت رابطه با چین را فعال کردیم.

او گفت: در حوزه کالاهای اساسی و تحول کانال محل تامین آن، چین اظهار آمادگی کرده است اما ما خودمان در داخل نتوانستیم مشکلات را حل و فصل کنیم و به توافق مشترک برسیم. یقیناً تغییراتی در مبادی واردات کالاهای اساسی به وجود آمده و حجم قابل توجهی گندم از روسیه و قزاقستان داخل سرزمین می‌شود. انحصار قبل شکسته شده است اما به علت حجم بالا و بازار سنتی هم چنان روال قبل در ادامه گفت. این نوشته جزو پروژه‌های نیمه همه دولت سیزدهم است.

فراهم شدن خط اعتباری ۷۰۰ میلیون دلاری از طریق بانک گسترش اسلامی

دستیار ارشد وزیر اقتصاد در خصوص مشکلات دریافت وام خارجی و راهکاری که در سه سال تازه در پیش گرفته شد، او گفت: بانک جهانی با وجود این که ما یکی از سهام‌داران مهم آن هستیم، اجازه پرداخت وام به ما را نمی‌دهد. در این دولت تازه ما رفتیم روابط را مجدد با بانک گسترش اسلامی برقرار کردیم و معوقات قبل را پرداخت کردیم. بعد از آن مجدد ۷۰۰ میلیون یورو تسهیلات در نظر گرفته شد.

اخیراً این اتفاقات افتاد و بانک گسترش اسلامی موافق کرد تا تسهیلات جدیدی را در اختیار ایران قرار دهد. ۷۰۰ میلیون یورو معادل نزدیک به ۴۰ همت منبع های تازه است که به اقتصاد سرزمین داخل می‌شود. بانک گسترش چند جانبه (MDB) نیز معادل بانک جهانی در بریکس است، و تازه عمل های مربوط به عملیاتی شدن آن اغاز شده است.

ما نیز در حال انجام عمل های برای سهامداری در آن هستیم. زمان نیاز است تا این عمل های به نتیجه برسد و ما در اغاز این فضای تازه هستیم.

نظر صفر شدن مالیات ۹۰ درصد اصناف و مشاغل خرد

مریدی در جواب به سوالی در رابطه رویه‌های مالیاتی سختی که وجود دارد، او گفت: اکنون دایره تبصره ماده ۱۰۰ ق.م.م زیاد گسترش اشکار کرده است و اگر صاحبان مشاغل کم‌تر از ۱۸ میلیارد تومان در سال درآمد داشته باشند، مشمول آن خواهند شد. مشمولان این تبصره دیگر نیازی به اراعه اظهارنامه ندارند و مالیات آنها توسط سازمان امور مالیاتی تعیین می‌شود.

سال ۱۴۰۲، نیمی از صاحبان مشاغل که مشمول تبصره ۱۰۰ شدند، مالیاتشان صفر بوده است. به طور مثال در استان خراسان شمالی، مالیات ۹۷ درصد صاحبان مشاغل زیر ۲۰ میلیون تومان بوده است و از این درصد، مالیات ۶۶ درصد صفر داشتند. سخن ما این است که می‌توان همین نسبت مالیات صفر را تا ۹۰ درصد نیز افزایش داد تا دیگر دغدغه‌ای برای مشاغل خرد وجود نداشته باشد.

محدودیت‌های فروش نفت جهت منفعت گیری از ظرفیت‌های کسب درآمد شد

وی با اشاره به این که از نظر مردم صادرات یعنی صادراتی که به آلمان انجام می‌شود، او گفت: اگر به فروشگاه‌های اروپایی و نقاط دیگر مراجعه می‌کنید، محصولات کشاورزی و فرآوری شده کشاروزی ترکیه‌ای را مشاهده می‌کنید. این کالاها هم بخشی از صادرات است.

تا امروز در حوزه صادرات تنها در سطح کشورها مذاکره انجام شده است حتی با کشورهایی همانند روسیه و چین. به همین علت است که می‌گوییم نهایت از ۵ درصد ظرفیت اقتصادی با کشوری همانند چین منفعت گیری کرده‌ایم. یقیناً تعداد زیاد محدودی شرکت در حوزه لوازم خانگی و ماشین اقداماتی انجام دادند. اگر سطح مذاکرات را پایین بیاوریم و مردم را داخل نوشته کنیم اتفاقات بزرگی رخ خواهد داد.

دستیار ارشد وزیر اقتصاد در ادامه گفت: در قبل و تا پیش از تحریم، شاه لوله نفت به خارج از سرزمین می‌رفت و شاه لوله دلاری نیز به سرزمین بازمی‌گشت. بانک مرکزی و شرکت نفت در خاج از سرزمین حساب داشتند و پول داخل این حساب‌ها می‌شد. عادی شدن شرایط به این معنی است که راحت نفت بفروشیم و با منفعت گیری از ارز حاصل از آن بتوانیم ماشین، تجهیزات و … را به راحتی داخل کنیم.

یقیناً اساساً امکان تحقق این نوشته نیز دور از دسترس به نظر می‌رسد. ترامپ در آمریکا سخت در موضع خود ایستاده است و با وجود او می بود که روال قبلی به مشکل خورد. این زمان برای سرزمین تشکیل شده است تا ریل را تحول دهیم و از اعتیاد به نفت رها شویم.

وی او گفت: به واسطه این که ناچار شدیم تا از درآمدهای نفتی دل بکنیم، به سراغ دیگر مسیرهای کسب درآمد رفتیم. باید اجازه دهیم سرزمین از ظرفیت ژئوپلتیک، دانش‌بنیان و روابط منطقه‌ای خود منفعت‌برداری کند. این او گفت و گو کاملاً اقتصادی است و ما از همین منظر به آن نگاه می‌کنیم.

سه عاملی که روابط تهران-پکن را با مشکل روبه رو کرد

مریدی با گفتن این که نگرانی از این است که مجدد یک دولت غربگرا روی کار بیاید و همه دستاوردهای دولت از دست برود، او گفت: ناظر بودیم که بلافاصله سپس از برجام روابط با کشورهای همسایه و چین به طور کامل رها شد. ما در سه مقطع ما به روابط خود با چین صدمه زدیم.

یک مقطع برجام می بود، مقطع دیگر وقتی می بود که آقای لاریجانی در انتخابات قبلی به گفتن نماینده اختصاصی رهبری در امور چین رد صلاحیت شد. رد صلاحیت ایشان اعتبار مذاکره کننده را از منظر چینی‌ها زیر سوال برد. سومین صدمه نیز بلاتکلیف ماندن کار با چین بعد از کنار رفتن آقای لاریجانی می بود. بعد از آن بازه وقتی کار با قوت تحویل گرفته نشد.

او گفت: با وجود این که در سطح کلان اتفاقات بزرگی رخ نداد اما در قالب پروژه‌های موثر پیگیری‌های جدی انجام شد که نمونه آن خودروها و اتوبوس‌های برقی می بود. در ربط با روسیه نیز عمل های شبیهی در حال انجام شد.

هزینه‌های جدی برگشت از مسیر دولت سیزدهم

دستیار ارشد وزیر اقتصاد در جمع‌بندی سخنان خود او گفت: در نگاه اولی که به اقتصاد وجود دارد، به آخرین جزء مشکلات که تحریم است نگاه می‌شود اما در نگاه دوم حل ساختاری مشکلات جستوجو می‌شود. رویکردهایی که در نگاه دوم جستوجو می‌شود، بازکردن مسیر شراکت مردم از طریق تسهیل صدور مجوزها و مقررات زدایی و دقت به تحول جریان قوت در دنیا از غرب به شرق و اهمیت یافتن پیمان‌های منطقه‌ای است.

نگاه دوم همان مسیری است که طی سه سال قبل پیگیری شده است و عقبگرد از آن هزینه‌هایی را برای سرزمین و مردم به جستوجو خواهد داشت.

انتهای  مطلب/