۱۳ فیلم نوآر بی نقصی که هر فردی باید ببیند_راسخ

ژانر فیلم نوآر (Noir) که در ساده ترین شکل به «فیلم سیاه» یا «فیلم تاریک» ترجمه شده است، از دوران صامت یکی از مهم‌ترین عناصر سینما بوده است. هر سینمادوستی می‌داند که این ژانر دارای عناصر بسیاری است که زیاد تر در ترکیب با هم وجود دارند: جنبه های زیبایی‌شناسی همانند سایه و اغراق، جنبه های اخلاقی مبهم و تاریک همانند ضدقهرمان‌ها و روایت‌های پیچیده (زیاد تر در یک قالب غیرخطی، و با روایت خشن و سرد یک راوی)- و یقیناً زنان زیباروی مرگبار موسوم به فم فتال.

یک سری، نوآرهای کلاسیک ناب به گفتن راهنماهایی استاندارد برای ساخت فیلم های نوآر همانند غرامت مضاعف و شاهین مالت وجود دارد که از اجزای مهم تاریخ و ساختار این ژانر می باشند، اما ژانر نوآر زیاد تر با ژانرهای فرد دیگر همانند عاشقانه، جاسوسی، اکشن و ترسناک ادغام می‌شود – که بعضی اوقات اوقات نمود‌ هنری خیره‌کننده ای را خلق می کند. فیلم های زیر نوآر و نئو نوآرهایی می باشند که از ابتدا تا انتها به معنی واقعی کلمه بی عیب و نقص می باشند. این فیلم‌ها از هالیوود کلاسیک گرفته تا هالیوود تازه تا دوران مدرن‌تر، به طرفداران فیلم و حتی تازه‌کارهای سبک نوآر یادآور می شود که چرا این ژانر به‌طور منحصربه‌فردی دلنشین و مسحور کننده است.

۱۳- The Night of the Hunter (1955)

شب شکارچی به گفتن تلفیقی ترسناک و از لحاظ بصری نفسگیر از تریلر روانشناختی، یک فیلم جنایی و ترسناک گوتیک ناب با بن مایه های افسانه ای، این کابوس نمادین هالیوود کلاسیک، رابرت میچم را در نقش یکی از نمادین ترین و ترسناک ترین شخصیت های منفی سینما در خود دارد: “کشیش” هری پاول، مردی متقلب و کلاهبردار که به جستوجو ثروتی نقدی است که اکنون در اختیار دو فرزند خردسال قرار دارد. این تنها فیلمی می بود که چارلز لاتون، بازیگر تحسین شده، کارگردانی شد، و در زمان اکران خود به طور کلی نادیده گرفته شده یا کاملاً بی قیمت شناخته شد.

همانند دیگر فیلم تحسین برانگیز اما سیاه و بیرحمی که آن هم دوران حرفه ای یک نفر را نابود کرد، یعنی فیلم Peeping Tom، این فیلم نیز اکنون به گفتن فیلمی جلوتر از زمان خود شناخته شده است. این فیلم یکی از زیباترین، ترسناک ترین و شگفت ترین فیلم هایی است که تا بحال ساخته شده است. لیلیان گیش، ستاره سینمای صامت، به اندازه میچم برای فیلم مورد قیمت است، زنی ثابت قدم و با ایمان، و محافظ فرزندان گمشده. شب شکارچی همانند هیچ فیلم فرد دیگر نیست.

۱۲- L.A. Confidential (1997)

داستان پلیسی بدن تاریخ مصرف کرتیس هنسون که به طور مختصر و در عین حال استادانه ای از رمان بزرگ جیمز الروی اقتباس شده است، داستان دو پلیس به ظاهر نامتجانس (راسل کرو و گای پیرس) را جستوجو می کند که باید با هم متحد شوند تا شبکه ای از فساد را که تا بالای زنجیره قانونی و سیاسی لس آنجلس دهه ۱۹۵۰ پیش رفته، از بین ببرند. تعداد بسیاری از فیلم‌های این فهرست در سایه زندگی می‌کنند، اما لس آنجلس محرمانه تا حد بسیاری یک روایت روشن و آفتابی در سطح است.

این زرق و برق در تضاد با دنیایی از فساد نفرت انگیز، خودخواهانه و خشونت آمیز که درست در زیر شهر فرشتگان قرار دارد، زیاد مؤثر است، شهری از رویاها که رویاهای تعداد بسیاری در آن مرده اند. لس آنجلس محرمانه زمان و مکان خاص خود را خلث می کند و عکس العمل عاطفی عظیمی را نیز برمی انگیزد. این فیلم علاوه بر این که یکی از بهترین و دلنشین ترین داستان های جنایی را دارد که تا به حال روی پرده سینما تماشا کرده اید، یکی از بهترین فیلم ها در رابطه دوستی بین مردان و این چنین یک داستان عاشقانه بی عیب و نقص نیز هست. کیم بسینگر در اینجا با لیاقت، برنده جایزه اسکار شد، جایی که شخصیتی معیوب اما به شدت قابل فهمیدن و قابل همزاد پنداری را بازی می کند که تصورات از پیش حاضر در رابطه زن های قشنگ اما مرگبار (فم فتال) در ژانر نوآر را زیر و رو می کند.

۱۱- The Maltese Falcon (1941)

اگرچه اشاره به فیلم The Big Sleepو دیگر نوآرها در کنار لورن باکال زیاد مهم است، اما نمادین ترین وجود همفری بوگارت در این ژانر، به شکل غیرقابل انکاری نقش سم اسپید در اولین کارگردانی جان هیوستون، شاهین مالت است. این بازیگر به شدت باحال و بی تفاوت در روبه رو مری آستور و پیتر لور در دیگ بخاری درمورد هیستریِ حوالی مک گافین ، مجسمه ای خیره کننده و اسرارآمیز، بازی می کند. با این حال، در حقیقت، در شاهین مالت همه چیز در رابطه حرص و طمع و بیهودگیِ ویران کننده روحِ آن است.

فیلم هیوستون در واقع یک بازسازی است. یک نسخه سبک تر اما شوق انگیزتر از فیلمی به همین نام ساخته سال ۱۹۳۱ که آن هم قیمت تماشا دارد، فیلمی که پیروزی اولیه آن تا حد بسیاری برای قوانین سختگیرانه سانسوری هیز تلف شد، قانونی که تا سال ۱۹۶۸ پابرجا می بود. نسخه سال ۱۹۴۱ شاهین مالت از نگاه تعداد بسیاری بهترین فیلم کارآگاهی تاریخ سینماست، یکی از ۲۵ فیلم اولی که توسط کتابخانه ملی ثبت فیلم کنگره به ثبت رسیده است.

۱۰- Drive (2011)

با وجود همه سروصداها و تبلیغاتی که باربی به جستوجو داشت، حداقل برای سینمادوستان این گمان وجود دارد که رانندگی به گفتن نمادین‌ترین نقش رایان گاسلینگ شناخته شود. او در نقش راننده فیلم زیاد بی نقص است، شخصیتی که زیاد تر ساکت است، اما حضوری تاثیرگذار، تهدیدآمیز دارد، زیاد تر شخصیتی نسبتاً عاشقانه و رویایی دارد (همه اینها را می توان در رابطه خود فیلم نیز او گفت)، یک راننده (واقعاً) که با تبهکاران همراه می شود، در حالی که باید از بیوه ای (کری مولیگان) محافظت کند.

زیاد همانند پالپ فیکشن، رانندگی یک داستان جنایی نه چندان قابل دقت را روایت می‌کند، اما این روایت، صحنه‌پردازی داستان است که آن را به یک شاهکار تبدیل می‌کند. نیکلاس ویندینگ رفن با فیلم لینچ مآبانه و آشفته The Neon Demon و فیلم گیج کننده Only God Forgives به پیروزی بسیاری دست نیافت،اما Drive یک شاهکار تا بی نهایت است. بدون شک انعکاس هایی از یک نوآر تحسین شده دیگر، راننده تاکسی، در این فیلم وجود دارد اما وجود گاسلینگ و کشش متقابل رمانتیک حاضر در داستان علتمی شود که در زیر این همه فضای خشن و کشتار، یک رابطه عاشقانه زیاد ملایم و خوشایند داشته باشیم.

۹- Sunset Boulevard (1950)

بیلی وایلدر چند سال بعد از ساخت فیلمی که ماهیت ژانر نوآر را تا به امروز تعریف می‌کند، این استاد هالیوود کلاسیک در همه ژانرها، فیلمی را ساخت که به همان اندازه مورد احترام است، این یکی هجوی از هالیوود است که به صنعت فیلمسازی آمریکا طعنه می‌زند. این فیلم تا این مدت هم بهترین فیلم صنعت سینما در رابطه خودش است. گلوریا سوانسون و ویلیام هولدن در فیلمی دودآلود، پر زرق و برق و زیاد تر کاملاً خنده دار در رابطه یک ستاره اسبق و مشکل دار سینما و فیلمنامه نویسی آینده دار و تلاش ناقص و هذیانی آنها برای رسیدن به پیروزی بازی می کنند.

نامزدهای جایزه اسکار بهترین بازیگر زن نقش اول در سال ۱۹۵۱ احتمالا سخت ترین و شوق انگیزترین رقابت این دسته در تاریخ اسکار می بود. بتی دیویس و آن باکستر برای فیلم All About Eve هر دو نامزد شدند. سوانسون نیز نامزد شده می بود. به نظر می‌رسد که رقابت زیاد نزدیک این سه، آرا را تقسیم کرده می بود، موضوعی که تبدیل پیروزی شوکه‌کننده‌ای برای جودی هالیدی تازه‌داخل برای بازی در فیلم Going My Way شد. هر سه نقش آفرینی فوق الذکر باید در کتاب های تاریخ ثبت شوند تا همانند برندگان اسکار فراموش نشود.

۸- Laura (1944)

ژانر نوآر به‌خاطر داستان های پیچیده‌اش شناخته می‌شود (برای فهمیدن این نوشته کافی است شاهین مالت را تماشا کنید)، اما فیلم لورا ساخته اتو پرمینگر از این نظر نزدیک است. این فیلم به همان اندازه که تسلط سبک بر جوهر است، پیروزی سبک بر علتو سلامت عقل نیز هست. دانا اندروز در روبه رو وینسنت پرایس و کلیفتون وب در نقش کارآگاهی بازی می‌کند که عاشق یک مدیر اجرایی مرده (جین تیرنی) می‌شود، فردی که در حال تحقیق درمورد قتلش است.

لورا که در همان سال با گفتن فیلم نوآر جدا گانه Double Indemnity نیز انتشار شد، برای فیلمبرداری سیاه و سفیدش جایزه اسکار دریافت کرد. این یک داستان عاشقانه مطلق و مهم است، و یک داستان ارواح است، درست همانند شاهکار بدون تاریخ مصرف آلفرد هیچکاک، ربکا (Rebecca). این فیلم از سال ۱۹۹۹ در فهرست ملی فیلم آمریکا ثبت شده و شهرت آن در طول زمان زیاد تر شده است. یک بازسازی تلویزیونی در سال ۱۹۶۸ با نویسندگی ترومن کاپوتی از این فیلم انجام شد که به شدت مورد انتقاد قرار گرفت و این روزها حتی اشکار کردن آن نیز سخت است. بعد به جستوجو همان نسخه اورجینال سال ۱۹۴۴ باشید.

۷- Blue Velvet (1986)

تعداد بسیاری از فیلمسازان تلاش کرده اند از سبک فیلمسازی دیوید لینچ پیروی کنند اما به نتایج ضعیف و زیاد تر گیج کننده ای رسیده اند. در واقع فقط یک دیوید لینچ وجود دارد. همراه با فیلم هایی همانند جاده مالهالند، کله پاک کن و تویین پیکس، این فیلم نقطه عطف دهه ۸۰ نشان‌دهنده کامل‌ترین و ارزشمندترین اثری است که اضافه کردن واژه «Lynchian»به فرهنگ لغت آکسفورد را الزامی کرد. این فیلم جنایی درمورد یک دانشجوی ایده آلیست که بعد از یافتن گوش بریده شده ای شیفته دنیای تبهکاران می شود، کایل مک لاچلان، ایزابلا روسلینی و دنیس هاپر (فراموش نشدنی در نقش یک شرور به شدت جنسی به نام فرانک بوث) را در نقش های مهم دارد.

باید بدانید که همه فیلم های لینچ به اندازه این فیلم تکان دهنده یا مرموز نیستند. The Elephant Man یک درام سرراست است که به نحوه عجیبی با بقیه فیلم‌های او مطابقت دارد، و لینچ وسعت حوزه کاری خود را با فیلم خانوادگی شیرین و ساده The Straight Story در سال ۱۹۹۹ ثابت کرد.

۶- Notorious (1946)

نمادین ترین نوآر آلفرد هیچکاک یک فیلم رنگی است و فیلمی است به نام سرگیجه (می دانید، فیلمی که در هر لیستی از بهترین فیلم های ساخته شده تاریخ سینما تا بحال قرار دارد، بعضی اوقات در صدر فهرست). به یاد داشتن این حقیقت مهم است که فیلم بدنام نیز به همان اندازه خوب است. راجر ایبرت آن را “زیباترین گفتن سبک بصری این استاد” نامیده است. کری گرانت، اینگرید برگمن و کلود رینز در این داستان داستان جاسوسی تاریک، بعضی اوقات بدبینانه و در نهایت عمیقاً عاشقانه در رابطه یک مثلث عشقی مرگبار در روزهای بعد از جنگ جهانی دوم ایفای نقش می کنند.

بدنام فیلمی بدون تاریخ مصرف است، حتی مقداری بهتر از این توصیف. این شاهکار هیچکاک فقط با گذشت زمان تازه تر و الزامی تر می شود. فیلمنامه بن هشت با صراحتی منحصربفرد به یک عشق مسموم و اعتیاد به الکل نگاه می کند که حداقل در دنیای سینما جلوتر از زمان خود می بود. فیلم‌برداری شده به سبکی ماهرانه و نورپردازی دلنشین و یقیناً منفعت گیری استادانه از رنگ ها، بدنام فیلمی تکان دهنده اما انسان‌گرایانه است که با برخی از عاشقانه‌ترین ژست‌ها و دیالوگ‌هایی که تا به حال در یک فیلم به کار گرفته شده اند، به اوج کیفیت یک فیلم نوآر می‌رسد.

۵- The Last Seduction (1994)

لیندا فیورنتینو تا نزدیک به بسیاری همانند محرومیت بوروکراتیک باورنکردنی اسی دیویس برای کار او در The Babadook در ۲۰ سال سپس، واجد شرایط نامزدی اسکار شناخته نشد در حالی که لیاقت اش را داشت، محرومیتی که تنها به این علت اعمال شد که The Last Seduction تقریباً همزمان با اکران محدود در سینماها در یک شبکه کابلی طراز اول نیز به نمایش درآمده می بود. چه اتفاق و بهانه شرم آوری. این فیلم یکی از دلنشین ترین فیلم ها در یک سال زیاد موفق و قوی برای هالیوود و سینمای بین المللی می بود.

در تریلر اروتیک پرتنش و کم‌هزینه جان دال، این بازیگر (که زمان کوتاهی سپس در فیلم مردان سیاه پوش با دال همبازی شد) نقش زن قشنگ و مرگباری را بازی می‌کند که با پول مواد مخدر شوهرش فرار می کند، پیش از این که نقشه بزرگ تبهکاری بعدی اش را بریزد. با وجود همه توجهی که شارون استون برای فیلم Basic Instinct در دو سال قبل دریافت کرد (بازی او در این فیلم زیاد بهتر از آن فیلم بی مزه می بود)، فیورنتینو جانشین واقعی فیلیس دیتریکسون با بازی باربارا استانویک در نقش یک زن قشنگ اما ترسناک، بعضی اوقات اوقات بامزه، به شدت بیرحم و قطعاً شیطان صفت است.

۴- Collateral (2004)

تام کروز همیشه یکی از بهترین بازیگران صنعت سینما بوده است، بازیگری بهتر از آن چیزی که تا به حال برای آن شناخته شه است. تعداد بسیاری به فیلم مگنولیا به گفتن بهترین بازی دراماتیک او اشاره می کنند، اما واقعاً ارزشش را دارد که وثیقه را نیز در نظر بگیریم. او در نئو نوآر اکشن و سنگین مایکل مان یک حیوان و یک شبه گرگ غیرقابل تکذیب است، فیلمی درمورد قاتلی که یک راننده تاکسی بی گناه (جیمی فاکس) را در شبی پر از قتل به جستوجو خود می کشد.

غرق در نور نئونی، نورهای بالا و سایه های کم، این اولین فیلم مان است که تقریباً به طور کامل به طور دیجیتالی فیلمبرداری شده است. وثیقه بهترین، دقیق ترین و موثرترین فیلمی است که تا به حال درمورد لس آنجلس در شب ساخته شده است. از یک صحنه مختصر اما نسبتاً باشکوه از یک کایوت در حال پرسه زدن در خیابان‌های شهری مه گرفته و مغموم تا یک تیراندازی در کلوبی شبانه که از بهترین سکانس های اکشن ساخته شده توسط استاد ژانر اکشن است، وثیقه به همان اندازه که بازدید یک شهر بزرگ، سرد و بی حس است، درمورد بازی اخلاقی جذابی است که در درون تاکسی اتفاق می افتد.

۳- Vertigo (1958)

غیرممکن است که لیستی از نوآرهای بی نقص یا فیلم هایی بی نقص تهیه کرد، بدون این که در نهایت به سرگیجه برسید. این فیلم که در نظرسنجی سال ۲۰۱۲ سایت اند ساوند از منتقدان بین‌المللی به گفتن بهترین فیلم همه دوران انتخاب شد، داستان بدون تاریخ مصرف استاد تعلیق در رابطه وسواس فکری است، با بازی جیمز “جیمی” استوارت، بازیگر و قدیمی سرباز دوست داشتنی در نقش یک کارآگاه خصوصی به نام جان “اسکاتی” فرگوسن که شیفته یک زن بلوند پر زرق و برق (کیم نواک) می شود، همان زنی که مامور شده او را تعقیب کند.

سرگیجه یک نمونه عالی از هنر فیلمسازی است، فیلمی حقیقتاً بدون همتا. از منفعت گیری به عمد از رنگ‌آمیزی برای تحکیم روایت در فیلمبرداری ملایم و رویایی – گرفته تا موسیقی پرهیجان و در عین حال رمانتیک برنارد هرمان، همه چیز در این فیلم در بهترین کیفیت و کلاس قرار دارد. تیتراژ آغازین انیمیشنی سائول باس گردابی دایره‌ای را به عکس می‌کشد که یقیناً از هراس اسکاتی از ارتفاع خبر می دهد، اما زیاد تر از آن، چرخه اعتیادآور وسواس فکری او، چرخه‌ای از مرگ را مشخص می کند.

۲- Chinatown (1974)

اگرچه می‌توان به راحتی ادعا کرد که نمادین‌ترین بازی های او در فیلم‌های The Shining و One Flew Over the Cuckoo’s Nest (و یقیناً، حتی Batman) است، اما باید جای خاصی را برای فیلم محله چینی ها به گفتن بهترین فیلم جک نیکلسون در نظر گرفت. او در کنار فی داناوی و کارگردان فیلم شاهین مالت، جان هیوستون، در فیلمی معمایی که توسط رابرت تاون نوشته شده، با داستانی الهام گرفته شده از جنگ‌های واقعی بر سرآب در کالیفرنیا در اغاز قرن بیستم، بازی می‌کند. هالیوود تازه وقتی برای شکستن قوانین مستقر می بود و محله چینی ها یک نئونوآر مطلق در کامل ترین و بی نقص ترین شکل ممکن آن است.

رومن پولانسکی، فیلمنامه‌نویس و کارگردان مشهور، بر سر آخر بندی فیلم با تهیه کنندگان آن دچار شد – و در نهایت به بدترین شکل ممکن به همکاری با آن ها آخر داد. این کارگردان بر آخر ناامیدکننده، پوچ گرایانه اما دراماتیکی که روی پرده دیدیم اصرار داشت، جایی که شخصیت زن قشنگ و مرگبار پیچیده اما تراژیک داستان از پشت تیر می خورد و کشته می شود، و آخرین باقی مانده معصومیت و امید توسط پلیس مستقیماً به چنگال شیطان سپرده می شود. تعداد مقداری از فیلم های بزرگ آمریکایی تا به حال با این چنین فقدان نور و امیدی به آخر رسیده اند. این چنین هیچ زمان دیالوگ پایانی بهتر از این وجود نداشته است. “بی خیال شو جیک. اینجا محله چینی ها است.”

۱- Double Indemnity (1944)

و اینجا پدربزرگ همه فیلم های ژانر نوآر و نئونوآر است. تریلر شوق‌انگیز بیلی وایلدر در نهایت حد قابل فکر و امکانپذیر برای یک فیلم سینمایی، پرتعلیق است (هیچکاک در صحبتی معروف سپس از دیدن این فیلم او گفت که با اهمیت ترین کلمات هالیوود «بیلی» و «وایلدر» می باشند) و سخن آخر در ژانر فیلم نوآر باقی می‌ماند. بر پایه رمان مختصر اما تکان دهنده و کمتر دیده شده ای زا جیمز ام کین، این فیلم داستان یک فروشنده بیمه (فرد مک موری) است که توسط فیلیس دیتریشسون (باربارا استانویک) حیله گر داخل یک ماجرای قتل می شود، اولین فیلم هالیوودی که از منظر قاتلان روایت می شود. این فیلم سپس از ۸۰ سال تا این مدت هم قوت تاثیرگذاری و لحن نیشدارش را نگه داری کرده است.

همانند دیگر تریلر بی نقص تاریخ سینما، یعنی سکوت بره ها، فیلم غرامت مضاعف، همکاری توانایی های برتر در پشت و جلوی دوربین است که بهترین کارهای دوران حرفه ای خود را انجام می دهند. استانویک، که بنا به گزارش‌ها از ضریب هوشی یک نابغه برخوردار می بود و در آن زمان پردرآمدترین زن آمریکا به شمار می رفت، احتمالا بزرگترین دارایی این فیلم برجسته باشد. فیلیس دیتریشسون مرگبارترین، ترسناک ترین و بی وجدان ترین زن زیبای مرگبار، بزرگترین کهن الگوی این پرسونا، در نهایت یک «فیلم تاریک» است.