پوشش خبری جنگ غزه علترونق تلگرام و جایگزینی اینستاگرام شد

به نقل از بهداشت نیوز به نقل از ایرنا،  جنگ غزه در سال ۲۰۲۳ و ازدحام رسانه‌های اجتماعی و ادعای استقلال آنها زمان خوبی شد تا مقدار وابستگی و استقلال این شبکه‌ها و مطلب‌رسان‌های اجتماعی که به محافل مهم رد و بدل اطلاعات در سراسر جهان تبدیل شده، بازدید و تحلیل بشود. سانسور گسترده در اینستاگرام که چند سال قبل با حذف چهره و هشتگ‌های مرتبط با حاج قاسم سلیمانی اغاز شده می بود در جنگ فلسطین و اسرائیل در سال ۲۰۲۳ نیز با جهت‌گیری روشن و آشکاری ادامه یافت:

به استناد محتوای کاربران اینستاگرامی، برخی پست‌ها و استوری‌های حمایتی از فلسطین که پرچم یا محتوای نوشتاری مرتبط با فلسطین داشتند، حذف و به صاحبان این اکانت‌ها هشدار تعلیق یا حذف اکانت داده شد تا اشکار بشود زاکربرگ و مجموعه متا و اینستاگرام تا چه اندازه سوگیری به سود رژیم صهیونیستی داشته و لابی‌های اسرائیل در کنترل و مدیریت این رسانه اجتماعی تاچه حد موثر بوده است. حالت پوشش خبری جنگ غزه در توئیتر و تلگرام تا حد بسیاری متفاوت می بود و این دو پلتفرم و صاحبان آن نشان دادند تنها ادعای رسانه جدا گانه و آزاد را یدک نمی‌کشند و در عمل نیز بیشترین محتوای غیرسانسوری در این دو بستر خبری و تحلیلی انتشار شده است.

شبکه بی‌بی‌سی نیز با اذعان به قلع و قمع حساب‌های حماس در شبکه‌ اجتماعی اینستاگرام، گفتن کرده که در پی آن،حماس با در پیش گرفتن یک استراتژی تازه رسانه‌ای و در کاری موثر، به مطلب‌رسان تلگرام روی آورده است. از زمان اغاز دعوا تازه حماس به جنوب اسرائیل، آمار مشترکان هر دو کانال تلگرامی حماس و گردان‌های قسام جهشی بی‌سابقه داشته است. یک روز قبل از این دعوا، کانال تلگرامی حماس ۴۱هزار مشترک داشت اما تنها در عرض پنج روز، این تعداد سه برابر شد و به ۱۲۰ هزار رسید. مشترکان کانال تلگرام گردان‌های قسام هم در این دوره وقتی از ۲۰۰ هزار به نزدیک به ۵۸۰ هزار نفر افزایش یافت. تعداد مشترکان کانال تلگرامی ابوعبیده، سخنگوی گردان‌های قسام هم در این زمان به نزدیک به ۳۹۵ هزار نفر رسید.

در روزهای تازه محبوبیت کانال تلگرام گردان‌های قسام، از رقبای این گروه مسلح در کرانه غربی همانند «عرین الاسود» (کنام شیرها) که ۲۵۳ هزار مشترک دارد، زیاد تر شده است.

به نظر می‌رسد رشد شدید کانال‌های تلگرام وابسته به حماس، نتیجه یک استراتژی هماهنگ و به دقت طراحی شده است. هم‌زمان با اغاز دعوا حماس به جنوب اسرائیل، گردان‌های قسام اغاز به هم‌رسان کردن گسترده ویدیوهای تدوین‌شده دعوا در تلگرام کرد که کیفیت آنها زیاد بالاتر از ویدیوهایی می بود که در سال‌های قبل در این مطلب‌رسان انتشار می‌کرد. آن طور که از تصاویر اشکار می بود، برخی از این ویدیوها با پهپاد یا دروبین‌های «گوپرو» که کیفیت بالایی دارد، گرفته شده می بود.

این ویدیوها به شکل گسترده‌ در رسانه‌های حماس بازنشر شد، از جمله در پخش زنده شبکه تلویزیونی الاقصی و همین طور شبکه‌های اجتماعی وابسته به این گروه. اتکای شدید حماس به مطلب‌رسان تلگرام نشان‌دهنده تلاش این جنبش برای تعیین روایت رسانه‌ای از همان ابتدای دعوا می بود تا عکس صدمه‌پذیر نبودن اسرائیل را خدشه‌دار کند.

گروه داده‌کاوی ایرنا در ۳ گزارش گوناگون، هشتگ‌های مهم و مقدار پراکندگی آنها بین حامیان فلسطینی و اسرائیلی را در توئیتر مورد بازدید قرار داد و در این گزارش عکس جنگ یک ماهه اسرائیل و فلسطین در تلگرام از نظر مقدار تشکیل محتوا، فعال‌ترین کاربران و محتوای برجسته‌شده و محبوب مخاطبان کانال‌های تلگرامی تجزیه و تحلیل شده است.

داده‌های این گزارش از تاریخ ۱۴ مهر ۱۴۰۲ یعنی یک روز قبل از عملیات طوفان الاقصی تا ۱۵ آبان ماه( فاصله وقتی یک ماهه) از طریق سامانه پایشگر شبکه‌های اجتماعی و با منفعت‌گیری از هوش مصنوعی و الگوریتم‌های برنامه‌نویسی استخراج، طبقه‌بندی و بازدید و تحلیل شده است.

مقدار بازدید و تولیدمحتوای مرتبط با غزه در قیاس با کل‌ محتوای کانال‌های تلگرامی

استخراج داده‌ها در ماه نخست جنگ غزه مشخص می کند که بیشتر از ۶ میلیون پست از سوی نزدیک به ۱۵۰ هزار کانال تلگرامی درمورد این جنگ نشر و بازنشر شده و در کل ۱۲ میلیارد بازدید گرفته‌اند. این در حالی است که در همین زمان، در کل در تلگرام، ۱۵۲ میلیون پست از سوی ۸۵۰ هزار کانال انتشار شده و ۹۰ میلیارد بازدید گرفته است.

قیاس محتوای انتشاریافته در تلگرام درمورد جنگ غزه در قیاس با کل محتوای منتشرشده در این بستر، مشخص می کند که نزدیک ۱۵ درصد بازدیدهای تلگرامی در این زمان مربوط به جنگ غزه و محتوای مرتبط با فلسطین و اسرائیل بوده است. از نظر محتوا نیز، محتوای مربوط با جنگ فلسطین و اسرائیل از ۷ اکتبر، نزدیک به ۴ درصد کل محتوای تلگرام را در بازه یک ماهه سپس از جنگ راه اندازی داده است.

روال انتشار کردن محتوا در کانال‌های تلگرامی چطور و با چه سرعتی بوده است؟

بازدید روال انتشار کردن محتوای انتشار شده در تلگرام از تاریخ ۱۴ مهر تا ۱۶ آبان ماه یعنی بازه وقتی یک ماهه سپس از اغاز جنگ، روال نسبتا پرنوسانی را مشخص می کند که وجود ۳ قله خبری در این گراف جلب دقت می‌کند:

۱۶ مهر ماه: اولین قله خبری تلگرام در این روز صورت گرفته است که محتوای مربوط به عملیات طوفان الاقصی و بازتاب‌های جهانی و تحلیل و تفسیرهای حوالی آن را شامل شده است.

۲۶ مهر ماه: بیشترین حجم محتوا در بازه وقتی یک ماهه در این تاریخ صورت گرفته است که به طور خاص به بمباران بیمارستان المعمدانی در غزه تعلق داشته است. این اتفاقات خبری و دعوا وحشیانه رژیم صهیونیستی بازتاب‌های گسترده‌ای در همه بسترهای خبری در سراسر جهان اشکار کرد.

۶ آبان: سومین پیک یا قله خبری این موج به تداوم حملات رژیم صهیونیستی، قطع برق و اینترنت و بازتاب‌های جهانی این اتفاقات مربوط بوده است. حجم بسیاری از محتوای منتشرشده این قسمت به همدلی با فلسطینی‌ها و اظهار انزجار و ناراحتی از اسرائیلی‌ها تعلق یافته می بود.

فعال‌ترین کانال‌های تلگرامی انتشاردهنده محتوای جنگ غزه کدامند؟

در این قسمت، فعال‌ترین کاربرانی که بیشترین محتوا را مربوط به جنگ غزه در بازه وقتی ۱۴ مهر تا ۱۶ آبان در تلگرام انتشار کرده‌اند، استخراج و مورد بازدید قرار گرفتند:

به نظر می‌رسد انتشار کردن آزاد اطلاعات در تلگرام علتشده حجم بسیاری از اخبار و تصاویر مربوط به جنگ، در کانال‌های تلگرامی انتشار بشود و در این بین و در بین کانال‌های فعال تلگرامی، سهم حامیان فلسطین به مراتب زیاد تر از اسرائیل بوده است.

بازدید ۱۰ کانال فعال تلگرامی در این مقطع وقتی که بین ۶ هزار تا ۱۳ هزار پست نشر و بازنشر کردند، نشان از این دارد که ۹۰ درصد این رسانه‌ها به زبان عربی و مربوط به جهان عرب بودند که به حمایتمستمر و مداوم از فلسطین پرداختند. دو کانال تلگرامی ایرانی نیز در بین ۱۰ کانال فعال جنگ غزه مشاهده می‌بشود که با نزدیک ۶۰ هزار عضو، بیشتر از ۱۰ هزار پست در این زمان انتشار کرده است.

به جز ایران، کانال‌های تلگرامی منتسب به عراق، مصر و قطر از جمله کشورهایی بودند که در پوشش خبری تغیرات جنگ غزه بیشترین فعالیت را داشته‌اند.

کانال تلگرامی الجزیره مباشر با ۲۶۰ هزار عضو پرعضوترین کانال این جدول و کانال تلگرامی انفوبلاس منتسب به عراق با ۴ هزار عضو کمترین تعداد جستوجو‌کننده را داشته‌اند.

تخصیص ۴۰ درصدی کانال‌های تلگرامی با هویت جغرافیایی اظهار نشده از دیگر ویژگی‌های جدول فعال‌ترین کانال‌های تلگرامی جنگ غزه بوده است؛ به طوری‌که کانال فلسطین الاقصی با ۱۳ هزار و ۷۷۳ پست، به گفتن فعال‌ترین رسانه، کانالی بدون اظهار جغرافیای فعالیت محسوب می‌بشود و به جز این کانال، چهار رسانه پرمخاطب و فعال با هویت جغرافیایی نامعلوم به نشر و بازنشر محتوای جنگ مشغول بودند.

هشتگ‌های پرتکرار کانال‌های تلگرامی در نوشته جنگ غزه

با وجود این که منفعت گیری از هشتگ آنچنان که در توئیتر مرسوم است، در تلگرام رایج نیست، برخی کانال های تلگرامی برای جستجوی راحت‌تر و همگرایی زیاد تر، عمل به انتشار کردن هشتگ‌های منحصر به فرد و پرتکرار می‌کنند:

در بازه وقتی یک ماه نخست جنگ غزه، طوفان الاقصی پرتکرارترین هشتگ مورد منفعت گیری در بین کانال‌های تلگرامی و مرتبط با جنگ غزه بوده است.

تحلیل ۱۰ هشتگ پرتکرار این بازه وقتی و مرتبط با جنگ مشخص می کند همه این هشتگ‌ها به زبان عربی است که به طور خاص حکایت از حجم زیاد محتوای عربی و هشتگ‌های پرتکرار به این زبان دارد.

مسئله قابل دقت دیگر، موضع‌گیری حمایتی این هشتگ‌ها به سود فلسطینی‌ها است: هشتگ‌هایی چون غزه تحت القصف، الیمن مع فسطین و لستم وحدکم از جمله این هشتگ‌ها بودند.

چه محتوایی از پست‌های تلگرامی درمورد جنگ غزه، زیاد تر دیده شد؟

یکی دیگر از شاخص‌های مهم در بازدید محتوای جنگ در بستر تلگرام، تحلیل محتواهای محبوب کاربران است که به طور معمول از بازدید محتوای پربازدید بدست می‌آید:

پربازدیدترین محتوای مربوط به جنگ غزه در بازه وقتی ۱۴ مهر تا ۱۶ آبان، پست بازنشری از کانال ابوعبید بوده است: «در جواب به جنایت دشمن مبنی بر آوارگی مردم ما و اجبار آنها به فرار از منازل خود در چندین منطقه نوار غزه، به ساکنان شهر اشغالی عسقلان تا قبل از ساعت پنج عصر امروز مهلت می دهیم از آنجا خارج شوند. و هر کس هشدار داد، معذور است.. »

در این پست به طور کاملا آشکار، به ساکنان شهر اشغالی عسقلان مهلت داده شده که محل مورد نظر را تخلیه کنند. این پست از سوی حامیان فلسطین انتشار شده و بیشتر از ۲ میلیون بازدید گرفته می بود.

تحلیل و جمع‌بندی

۱. تحلیل عکس کلی جنگ غزه در تلگرام مشخص می کند که در وهله نخست، تلگرام بسترخوبی برای انتشار کردن اطلاعات و اخبار مربوط به جنگ بوده که حجم زیاد و تنوع مطالب حکایت از افت حداقلی سانسور و جریان آزاد اطلاعات در این پلتفرم دارد و عکس جدا گانه بودن آن را پررنگ و تایید می‌کند.

۲. وجود حداکثری حامیان فلسطین در تلگرام علاوه بر این که مشخص می کند این سرزمین چه اندازه در بستر شبکه‌های اجتماعی و به خصوص تلگرام محبوب است، حکایت از این مهم دارد که رسانه‌ها و کانال‌های شناسنامه دار و ناشناس به طور گسترده‌ای در سراسر جهان به حمایتمردم مظلوم فلسطین پرداختند.

۳. واکاوی فعال‌ترین کانال‌های تلگرامی مرتبط با جنگ غزه و محبوب‌ترین محتوای این پلتفرم دلالت بر این مهم دارد که کشورهای عرب زبان از جمله مصر، عراق و قطر به همراه رسانه‌های ایرانی بیشترین حامیان فلسطین در تلگرام بودند که بیشترین تشکیل محتوای این رسانه در بازه وقتی یک ماهه مربوط به آنها بوده است.