یادداشت تسنیم| منشأ تناقض آمار رشد در مناظره نیلی و خاندوزی_راسخ

یادداشت تسنیم – امیر حسین تقی پور

اخیرا مناظره ای بین سید احسان خاندوزی وزیر اقتصاد دولت سیزدهم و مسعود نیلی مشاور اقتصادی دولت یازدهم برگزار شد. در این مناظره استدلال دو طرف بر آمار رشد سال های 1400، 1401 و 1402 متناقض می بود که همین تناقض تبدیل تشکیل موج رسانه ای گسترده و اظهارنظرهای بعضا غیر منصفانه ای در خصوص آمار رشد اقتصادی در دولت سیزدهم گردید.

ملزوم به ذکر است در این مناظره خاندوزی با استناد به آمار بانک مرکزی اعداد رشد اقتصادی بدون احتساب نفت برای سال های 1400 تا 1402 را به ترتیب، 3.4 درصد، 4.2 درصدو 4 درصد گفتن می کند. این چنین در ادامه با استناد به آمار مرکز آمار ایران، آمار رشد اقتصادی بدون نفت را به ترتیب برای سال های مذکور، 5 درصد ، 4.8 درصد و 3.4 درصد گفتن می کند.

این در حالی است که نیلی به اعداد نقل شده توسط خاندوزی اشکال داخل کرده و گفتن می کند که مطابق گزارش مرکز آمار رشد اقتصادی بدون نفت در طی این سال ها، به ترتیب 2.2 درصد، 2.5 درصد و 1.9 درصد بوده است.

در این یادداشت به بازدید اعداد و رقم های نقل شده توسط هر دو استاد گرانقدر در مناظره می پردازم و تلاش می کنم تا منشا اختلاف در گزارش اعداد را به طور کامل توضیح دهم. 

گزارش بانک مرکزی از رشد اقتصادی بر مبنای سال پایه 1400

عکس زیر گزارش بانک مرکزی از رشد اقتصادی سال‌های 1399 تا 1402  بر پایه قیمت‌های ثابت سال 1400 است. همانطور که اشکار است رشد اقتصادی غیرنفتی و رشد اقتصاد با احتساب نفت به طور کامل اشکار است. ملزوم به ذکر است که مجموع رشد سال‌های 1400، 1401 و 1402 بدون احتساب قسمت نفت معادل 12.07 درصد است.  به این علت متوسط‌ سالانه (میانگین گیری ساده)  سالی نزدیک به 4 درصد رشد غیرنفتی اقتصاد ایران بدون احتساب نفت است. 

رشد اقتصادی با احتساب نفت هم معادل 14.2 درصد می شود. یعنی متوسط سالانه (میانگین گیری ساده) رشد اقتصاد ایران با احتساب نفت در سال‌های 1400 تا 1402 معادل 4.7 درصد بوده است.

گزارش رشد اقتصادی مرکز آمار بر مبنای سال پایه 1390

مرکز آمار ایران در چند سال تازه بر مبنای سال پایه 1390 گزارش رشد اقتصادی انتشار می‌کرد. گزارش رشد اقتصادی سال‌های 1400 و 1401 و 1402 هم برمبنای همین سال پایه انتشار شد. مطابق این گزارش‌ها که بر مبنای سال پایه 1390 می بود، رشد اقتصادی سرزمین بدون احتساب نفت در سال‌های 1400 تا 1402 به ترتیب  5 درصد، 4.8 درصد و 3.4 درصد بوده است.

رشد اقتصادی با احتساب نفت هم در سال‌های 1400 تا 1402 به ترتیب 5.6 درصد، 5.1 درصد و 5.7 درصد بوده است. در ادامه گزارشی که توسط مرکز آمار ایران در 23 خرداد 1403 در سایت رسمی این مرکز انتشار شده آمده است:

گزارش رشد اقتصادی مرکز آمار بر مبنای سال پایه 1400/هنگامی یک دفعه همه اعداد عوض شدند

اما مرکز آمار چند ماه پیش گزارش رشد 9 ماهه 1403 را انتشار کرد که  بر مبنای سال پایه 1400 می بود. در این گزارش رقم های رشد سال های قبل هم آمده بودند و مشابه با سال پایه تازه (سال پایه 1400) بازنگری شده بودند.

مسئله ی قابل دقت و محل سوال این است که اعداد رشد سال های 1400 تا 1402 بر مبنای سال پایه 1400 نسبت به اعداد رشدی که در گزارش های قبلی مرکز آمار بر مبنای سال پایه 1390 محاسبه شده بودند، اختلاف فاحشی اشکار کرده بودند.

مطابق این گزارش تازه، رشد اقتصادی بدون احتساب نفت در سال‌های 1400 تا 1402 (برمبنای سال پایه 1400) به ترتیب 2.2 درصد، 2.5 درصد و 1.9 درصد می بود. این در حالی است که در گزارش قبلی مرکز آمار که بر مبنای سال پایه 1390، رشد اقتصادی در سال های 1400 تا 1402 به ترتیب 5 درصد، 4.8 درصد، 3.4 درصد گزارش شده می بود. این چنین رشد اقتصادی با احتساب نفت هم در سال‌های 1400 تا 1402 به ترتیب 3.7 درصد، 3.6 درصد و 4.6 درصد گزارش شده می بود.

به بیانی دیگر، 5 درصد سال 1400 به  2.2 درصد، 4.8 درصد سال 1401 به 2.5 درصد و  3.4 درصد سال 1402 به 1.9 تقلیل اشکار کرده بودند. در واقع استدلال دکتر نیلی بر مبنای همین گزارش می بود.

دو گزارش آمار خاندوزی و یک گزارش آمار نیلی را تایید میکند

همانطور که حرف های شد، آمار اراعه شده توسط مسعود نیلی، منطبق بر گزارش مرکز آمار ایران بر مبنای سال پایه 1400 بوده است. در حالی که خاندوزی علاوه بر استناد به گزارش رشد اقتصادی بانک مرکزی (برمبنای سال پایه 1400)  به گزارش خود مرکز آمار (بر مبنای سال پایه 1390)  نیز استناد می کند.

ملزوم به ذکر است اساسا در قسمت رشد اقتصادی غیرنفتی، هیچگاه تحول سال پایه نباید اینقدر اعداد رشد را جابه‌جا کند. در واقع گزارش تازه مرکز آمار که در آن بر مبنای سال 1400 اعداد رشد سال های قبل را بانگری شده بودند، منشا مهم تفاوت در اراعه اعداد برداشت می شود.

آمار اقتصادی بانک مرکزی موثق تر است یا مرکز آمار؟

اما در قیاس آمار مرکز آمار ایران و بانک مرکزی باید او گفت که سابقه مرکز آمار در اراعه گزارش های رشد اقتصادی به 20 سال قبل باز میگردد و بانک مرکزی در این خصوص سابقه ای 60 ساله دارد. مسئله فرد دیگر که در این بین وجود دارد این است که مرکز آمار چندین دفعه در آمار های خود تجدیدنظرکرده و آمار های این سازمان در هیچ دولتی تا کنون سانسور نشده است.

اما گزارش های اقتصادی بانک مرکزی هیچ گاه تا کنون با تحول سال پایه تا این حد دچار تغییرات نشده است و یقیناً در برخی سال ها گزارش های آن مسکوت مانده و اجازه ی انتشار کردن اشکار نکرده است. از همین رو به نظر می رسد استناد به آمار های بانک مرکزی در خصوص اعداد و رقم های رشد اقتصادی موجه تر و موثق تر باشد.

به گفتن مثال سال 94 که بانک مرکزی رشد اقتصادی منفی برای آن سال محاسبه کرده می بود، مرکز آمار ایران رشد 1.1 درصدی را محاسبه کرده می بود. یقیناً چندی سپس گزارش بانک مرکزی مسکوت شد و اجازه انتشار کردن اشکار نکرد. اما سال بعدش که رشد اقتصادی مثبت شد، بانک مرکزی اجازه اشکار کرد تا گزارش رشد سال قبل رو هم انتشار کند. مسئله دلنشین اینجاست که اشکار شد عدد رشد اقتصادی محاسبه شده توسط بانک مرکزی  منفی 1.8 درصد بوده است. این در حالی است که  مرکز آمار در سال های سپس، رقم رشد اقتصادی سال 94 رو تحول داد و  عدد رو‌ منفی کرد.

انتهای مطلب/