راهنمای کامل نقش تغذیه در پیشگیری و درمان سنگ کلیه؛ اصول تغذیهای بر اساس شواهد علمی, سنگکلیه سومین بیماری رایج دستگاه ادراری محسوب میشود و شیوع آن در سه دهه اخیر به دلیل تغییرات محیطی و تحولات در عادات غذایی به شدت افزایش یافته است. این بیماری تنها باعث دردهای شدید پهلو و شکم نمیشود، بلکه در صورت عدم مدیریت میتواند منجر به انسداد مجاری ادراری، هیدرونفروز، صدمه بافت کلیه و پیشرفت بیماری مزمن کلیه گردد.
نظر بالینی، شناسایی دقیق نوع سنگ برای تعیین پیشبینی بیماری و تدوین رژیم پیشگیری ایدهآل ضروری است.
سنگهای کلیه به پنج دسته اصلی تقسیم میشوند کلسیم اگزالات، کلسیم فسفات، اسید اوریکی، استراویتی و سیستینی. حدود ۸۰ درصد سنگها از جنس کلسیمی هستند که رایجترین آن اگزالات کلسیم میباشد. سنگهای غیرکلسیمی شامل اسید اوریک (۸ درصد)، استروویت (۱ درصد) و سیستین (کمتر از ۱ درصد) بقیه موارد را تشکیل میدهند.
مکانیسم تشکیل سنگ کلسیم اگزالات و راهکارهای غذایی سنگهای کلسیم اگزالات زمانی شکل میگیرند که دفع اگزالات از طریق ادرار افزایش یابد و با کلسیم در ادرار ترکیب شده، کمپلکس اگزالات کلسیم را ایجاد کند.
استراتژی پزشکی در اینجا دوگانه است محدود کردن غذاهای پر از اگزالات (مانند اسفناج، ریواس و سیبزمینی) و همزمان مصرف مناسب لبنیات. کلسیم غذایی در روده با اگزالات متحد شده، جذب آن را مسدود کرده و از طریق مدفوع خارج میکند.
اصول پایه رژیم غذایی در مدیریت سنگکلیه بر اساس اعلامیه دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمانهای تغذیهای با هدف کاهش خطر تشکیل و عود سنگ شامل موارد زیر است هیدراتاسیون بالا مصرف وفیر مایعات (بهویژه آب) باعث رقیق شدن غلظت مواد معدنی در ادرار و کاهش احتمال رسوب میشود. دریافت کلسیم رژیمی مصرف غذاهای حاوی کلسیم (نه مکملهای بیرویه) میتواند سطح اگزالات ادرار را کاهش دهد.
کاهش اگزالات غذایی پرهیز از مقادیر زیاد غذاهای غنی از اگزالات برای پیشگیری از سنگهای کلسیم اگزالاتی ضروری است. اعتدال در پروتئین و کربوهیدرات مصرف بیش از حد پروتئینهای حیوانی میتواند کلسیم و اسید اوریک ادرار را افزایش داده، ادرار را کاهش دهد و خطر هر دو نوع سنگ کلسیم اگزالات و اسید اوریک را بالا ببرد. افزایش میوه و سبزیجات رژیم غنی از میوه و سبزیجات به حفظ سلامت دستگاه ادراری و کاهش خطر سنگریزی کمک میکند.
فیتوکمیکالها ترکیباتی مانند فلاونوئیدها، پلیساکاریدها و ساپونینها دارای خواص ضدسنگکلیه هستند که میتوانند در پیشگیری و درمان موثر باشند. نقش ویتامینها و مکملها تعادل ظریف مقدار و دفعات مصرف مکملهای ویتامینی و معدنی باید با دقت بررسی شود.
ن D با خطر سنگریزی هنوز به طور کامل روشن نیست، بنابراین سنجش دفع کلسیم ادرار قبل و بعد از مکملگیری توصیه میشود.
ویتامین C و نیز در متابولیسم اگزالات نقش دارند. مصرف بالای ویتامین C (بیش از ۱۰۰۰ میلیگرم در روز) عامل خطر سنگکلیه در مردان است، زیرا مستقیماً به اگزالات متابولیزه شده و از طریق ادرار دفع میگردد. مطالعات نشان دادهاند این میزان مصرف با ۴۱ درصد افزایش خطر اولین رویداد سنگکلیه همراه است. در مقابل، مصرف بالا ویتامین از طریق رژیم غذایی اثر محافظتی دارد، اما این اثر تنها در زنان مشاهده شده است.
نتیجهگیری مدیریت تغذیهای سنگکلیه نیازمند رویکردی شخصیسازی شده بر اساس نوع سنگ، متابولیسم بیمار و عادات غذایی است. اگرچه چندین محصول گیاهی برای پیشگیری پیشنهاد میشوند، اما شواهد علمی قوی برای اثربخشی قطعی آنها تا به امروز وجود ندارد. مشورت با متخصص تغذیه و اورولوژیست برای تدوین برنامه غذایی مناسب، کلید کنترل این بیماری بازآلود است.