بررسی کتاب اسلام و اقتصاد اثر دکتر حسن سبحانی؛ مبنای نظری اقتصاد اسلامی, کتاب اسلام و اقتصاد نوشته دکتر حسن سبحانی، استاد ممتاز اقتصاد دانشگاه تهران، یکی از مراجع علمی و بنیادین در حوزه اقتصاد اسلامی محسوب میشود. این اثر حاصل سالها تدریس، پژوهش و تأمل عمیق نویسنده است و با رویکردی نظاممند، اصول، مبانی و کارکردهای اقتصاد اسلامی را در بافت جهان معاصر تبیین میکند.
دکتر سبحانی با تسلط بر مبنایهای اقتصادی و اشراف بر تعالیم دینی، تحلیلی منسجم و پرهیز از سادهسازیهای سطحی یا اقتباسهای ناهمگون ارائه داده است. ساختار هشتگانه کتاب و مباحث کلیدی این اثر در هشت فصل مستقل تدوین شده که هر یک به بررسی یک بُعد حیاتی از اقتصاد اسلامی میپردازند فصل اول اصول و مبانی — تحلیل مفهوم استکمال در نظام اقتصادی اسلام، رابطه دین و اقتصاد، و ابعاد فلسفی و هستیشناختی حقیقت در اقتصاد.
فصل دوم نگرش اسلام به ثروت — جایگاه ثروت به عنوان پشتوانه حیات و بقای دین، و اصول حاکم نظیر نهی از تکاثر، نفی زیان، نهی از اسراف و اصل انفاق. فصل سوم تشکیل — نقش نیروی کار، اندوخته و طبیعت، تحلیل انتقادی منفعت و ارتباط آن با ناپایداری مالی، و ترکیب عوامل تولید با هزینههای اقتصادی. فصل چهارم توزیع — نسبت میان طبیعت، دولت و توزیع منابع، و نحوه سهمبری کار، زمین و سرمایه.
فصل پنجم مبادله و ضوابط — بازبینی بیع، احتکار، معاطات کالا به کالا، کسبهای حرام، نهی از کمفروشی، و مکانیسم مضاربه در نظام مالی اسلامی. فصل ششم مصرف — محدودیتهای اخلاقی مصرف و پیوند آن با زهد و نوعدوستی. فصل هفتم اقتصاد و اخلاق — رابطه انسان و اسلام در چارچوب اقتصادی و تحلیل اخلاقی رفتارهای اقتصادی.
فصل هشتم ویژگیهای اقتصاد جامعه دینی — مسئولیت جمعی در از بین بردن فقر، تقدم دیگران بر خود، و ممنوعیت استثمار در اشکال ربا، کمفروشی و بیگاری. ویژگیهای متمایز این اثر برخلاف بسیاری از کتابهای موجود، اسلام و اقتصاد رویکردی یکپارچه و مستند دارد و از آمیختن راهحلهای غربی غیراصیل با مبانی اسلامی پرهیز کرده است.
اشهای بیشتر و راهبردی هستیم تا این مکتوب به نیازهای معاصر پاسخگو شود.
مشخصات نشر و پذیرش این اثر نخستین بار در سال ۱۳۹۳ در قطع وزیری و ۲۳۲ صفحه توسط انتشارات دانشگاه تهران منتشر شد و در چاپهای متعدد پس از آن، استقبال گسترده پژوهشگران و علاقهمندان را به خود جلب کرد.