کشف سلول نوآور اندومک: گمشدهی ترمیم رگهای خونی پس از یک قرن

کشف سلول نوآور اندومک گمشدهی ترمیم رگهای خونی پس از یک قرن, دانشمندان استرالیایی موفق به شناسایی یک نوع سلول کاملاً نوین شدهاند که تا پیش از این تنها در نظریههای علمی پیشبینی میگردید. این کشف که در آئورت موشهای بالغ محقق شده، شکاف وسیعی در درک مکانیزمهای ترمیم بافت در پستانداران را تکمیل میکند. بر اساس گزارش ساینسالرت، این دستاورد نتیجه تلاشهای مداوم ده ۹ ساله محققان است.

سلول تازه کشف شده تحت عنوان نیایاخته اندومک نامگذاری شده و اکنون جستجوی همسازهای آن در جسم انسان در دستور کار قرار گرفته است. وظیفه اصلی این سلولها مشارکت در ساخته شدن رگهای خونی جدید در زمانی است که بدن نیاز به آن را احساس میکند. آنها در واکنش به جراحت یا کاهش جریان خون فعال شده و نقش محوری در تسریع فرآیند ترمیم ایفا میکنند.

برای بررسی کارایی درمانی، محققان این سلولها را از موشها جدا، در محیط آزمایشگاهی تکثیر و سپس به موشهای مبتلا به دیابت تزریق نمودند. نتایج نشان داد که در نمونههایی که جریان خون پای عقبیشان محدود شده بود (مدل زخم دیابتی)، تزریق این سلولها باعث ترمیم سریعتر زخم و شکلگیری رگهای خونی نوین در عرض کمتر از دو هفته گردید. مکانیزم عملکرد نیایاختههای اندومک درک عملکرد این سلولها مستلزم شناخت ماکروفاژهاست.

ماکروفاژها نخستین سلولهای ایمنیِ متشکلشده در جنین بوده و برای رشد طبیعی ضروری میباشند. در دوره بلوغ، اکثر بافتها حاوی ماکروفاژهایی هستند که ریشه در آن دوره اولیه دارند و توانایی تجدیدخود محدود را دارا میباشند. نزدیک به یک قرن پیش، دانشمندان فرضیه مطرح کردند که سلولهای بنیادیِ موجود در خون پستانداران میتوانند ماکروفاژهای نوین تولید کرده و به جمعیت موجود در بافتها قدرت ببخشند.

اگرچه طولانیترین زمان معتقد بود این سلولهای مادری در استخوان مغز مقیم هستند، اما پژوهشهای اخیر ثابت کرد که آنها تنها به بافتهایی نظیر روده، پوست و قلب محدود است. اکنون نظریه رایج این است که ماکروفاژهای متولدشده در بلوغ، منشأی در سلولهای بنیادی ناشناخته داشتهاند که از پیش از تولد در بدن وجود داشتهاند. کشف نیایاخته اندومک در استرالیا، مدرک تجربی قوی در حمایت از این فرضیه محسوب میشود.

بر اساس یافتهها، این نیایاختههای جنینی برای hỗ ماکروفاژ در مراحل نخستین رشد در آئورت قلب مستقر میشوند. با بزرگ شدن موش، آنها وارد جریان خون شده و ماکروفاژهای تازه را در بافتها مستقر میسازند. ویژگی منحصربهفرد این سلولها عدم داشتن برچسب مناعتی است؛ بدین معنا که سیستم ایمنی گیرنده آنها را نمیشناسد و حملهای به آنها انجام نمیدهد. این ویژگی امکان تزریق ایمن و موثر را فراهم آورده است.

پس از دو هفته، سلولهای بنیادی تزریقشده به ماکروفاژ و سلولهای لایه داخلی رگهای خونی (اندوتلیوم) متمایز شده و به شکلگیری شبکههای عروقی نوین منجر گشتهاند. گزارش کامل این کشف در نشریه معتبر منتشر شده است.